کتاب طرح‌واره‌درمانی اثر جان رودز و ناتاشا ورونتسوا، ترجمه جواد خلعتبری، انتشارات نشر ثالث

کتاب «طرح‌واره‌درمانی برای اختلال روان‌پریشی و دوقطبی» اثر جان رودز و ناتاشا ورونتسوا، تلاشی است ارزشمند برای گسترش دامنه درمان طرح‌واره‌ای در اختلالات شدید روانی مانند روان‌پریشی و دوقطبی. نویسندگان در این اثر، مفهوم «خودِ چندگانه» را به‌عنوان چارچوبی بنیادین برای درک تغییرات ذهنی و هیجانی در بیماران بررسی می‌کنند و نشان می‌دهند که چگونه آگاهی از این حالت‌های درونی می‌تواند مسیر درمان را مؤثرتر و عمیق‌تر سازد. تمرکز اصلی کتاب بر این است که چگونه حالت‌های درونی فرد – یا همان self-states – در دوره‌های مانیا، افسردگی و روان‌پریشی شکل می‌گیرند، متحول می‌شوند و چگونه از طریق شناسایی و کار دقیق بر روی آن‌ها می‌توان طرح درمانی هدفمندتری ایجاد کرد. بخش نخست کتاب بر پژوهش‌های کیفی و روایت‌های افراد دارای تجربه مستقیم از روان‌پریشی یا اختلال دوقطبی تمرکز دارد. نویسندگان در این بخش، به‌جای اتکا بر نظریه‌های انتزاعی، از روایت‌های زیسته استفاده کرده‌اند تا نشان دهند افراد چگونه حالت‌های متضاد و متغیری از «خود» را تجربه می‌کنند؛ حالت‌هایی که ممکن است میان آسیب‌پذیری، انزوا، خشم، تنش یا گسست هیجانی در نوسان باشند. تحلیل این داده‌ها بیانگر آن است که جابه‌جایی مداوم میان این حالت‌ها می‌تواند کلید درک عمیق‌تری از علائم روان‌پریشی یا نوسانات خلقی در اختلال دوقطبی باشد. در بخش دوم، رویکردهای درمانی طرح‌واره‌ای با تکیه بر یافته‌های فوق مورد بازبینی و بازآفرینی قرار می‌گیرند. نویسندگان به‌روشنی نشان می‌دهند که چگونه می‌توان تکنیک‌های تخصصی طرح‌واره‌درمانی – از جمله تصویرسازی ذهنی، گفت‌وگو با حالت‌های درونی و بازنویسی تجارب آسیب‌زا – را برای درمان بیماران مبتلا به روان‌پریشی یا دوقطبی سازگار و مؤثر کرد. در همین راستا، روش iMAPS (درمان متمرکز بر دلبستگی، طرح‌واره و تصویرسازی) معرفی می‌شود؛ شیوه‌ای که به‌طور ویژه برای افرادی طراحی شده است که تجربه شنیدن صداهای درونی یا مواجهه با تروما دارند. کتاب بر اهمیت رابطه درمانگر و مراجع تأکید فراوان دارد و ایجاد حس ایمنی در کار با حالت‌های شکننده‌ی «خود» را پیش‌شرط موفقیت درمان می‌داند. در ادامه، نویسندگان به‌تفصیل نحوه تعامل میان حالت‌های مختلف درونی از جمله «خود آسیب‌پذیر»، «محافظ جداشده» و «خود مطالباتی» را در زمینه اختلالات خلقی و روان‌پریشی بررسی می‌کنند. آن‌ها نشان می‌دهند که این حالت‌ها اغلب ریشه در تجارب اولیه زندگی و روابط آسیب‌زا دارند و در موقعیت‌های استرس‌زا بار دیگر فعال می‌شوند. روند درمان در این چارچوب، بر ادغام این حالت‌های پراکنده و بازگرداندن فرد به احساس پیوستگی، ثبات هیجانی و یکپارچگی درونی متمرکز است. در مجموع، کتاب «طرح‌واره‌درمانی برای اختلال روان‌پریشی و دوقطبی» منبعی پژوهشی و بالینی ارزشمند است که با نگاهی تحلیلی و انسانی، راهکارهایی نوین برای درک ذهن و تجربه‌ی افراد درگیر با اختلالات شدید روانی ارائه می‌دهد.