کتاب عشق هلاکت‌بار اثر کامیلو کاستلو برانکو، ترجمه پیمان نوربخش فرد، انتشارات نگاه

رمان «عشق هلاکت‌بار» نوشته‌ی کامیلو کاستلو برانکو، اثری درخشان از دوره‌ی رمانتیسم پرتغال است که نخستین‌بار در سال ۱۸۶۲ منتشر شد. این اثر شاخص، در مرز میان واقعیت و خیال شکل می‌گیرد و از همان سطرهای آغازین، خواننده را درگیر شور و حرارتی عاطفی می‌سازد که بازتابی از جامعه‌ی پرتغال در قرن نوزدهم است. داستان بر محور دو دلداده‌ی جوان بنا شده است؛ عاشقانی که در فضایی آکنده از سنت‌های خشک، فشارهای طبقاتی و مرزبندی‌های سخت خانوادگی درمی‌یابند که در جهانی که «آبرو» و «شرافت» بر همه‌چیز مقدم است، عشق نه موهبتی آسمانی بلکه گناهی نابخشودنی به شمار می‌آید. کامیلو، با الهام از روایتی واقعی و برگرفته از تجربه‌های خانوادگی خویش، درامی می‌آفریند که در آن «شور» و «سرنوشت» دو نیروی هدایتگر اصلی‌اند. نویسنده، مسیر قهرمانانش را هرگز به‌طور کامل آشکار نمی‌سازد و همین ابهام باعث می‌شود تعلیق و کشش داستانی تا پایان حفظ شود. در قلب رمان، تقابل میان عشق فردی و قوانین سخت اجتماعی حضور دارد؛ عشقی که برای بقا، ناگزیر باید با دیوارهای بلند طبقه، انتظارات خانوادگی و ساختارهای قدرت مبارزه کند. نثر کامیلو کاستلو برانکو در این اثر غنایی، پرشور و شاعرانه است. او با دقتی ظریف، جهان درونی شخصیت‌ها را ترسیم می‌کند و نشان می‌دهد چگونه احساسات انسانی می‌توانند تا مرز تصمیم‌هایی پیش روند که عقل متعارف هرگز تأییدشان نمی‌کند. منتقدان همین شدت عاطفی را بزرگ‌ترین نقطه‌ی قوت رمان می‌دانند؛ جهانی که در آن احساس نه‌فقط راهنما، بلکه نیروی محرک همه‌ی اعمال است. در کنار این شور رمانتیک، نویسنده نقدی تند و گاه طعنه‌آمیز بر ریاکاری طبقه‌ی اشراف وارد می‌کند. او جامعه‌ای را به تصویر می‌کشد که در آن «شرف» ارزشی بالاتر از اخلاق دارد و نام خانوادگی از حقیقت سنگین‌تر است. در چنین جهانی، روابط خانوادگی دیگر پیوندی از مهر نیستند، بلکه ابزاری برای حفظ جایگاه، کنترل و تنبیه به شمار می‌آیند. این ساختار خشن و سخت‌گیرانه، نیروی تراژیک داستان را دوچندان می‌کند و چنان حس جبر اجتماعی می‌آفریند که خواننده درمی‌یابد سرنوشت شخصیت‌ها بیشتر به اراده‌ی جامعه وابسته است تا انتخاب فردی. رمان «عشق هلاکت‌بار» درعین‌حال رنگی از زندگی‌نامه‌ی نویسنده نیز دارد. کامیلو کاستلو برانکو که خود تجربه‌ی عشقی پرآشوب و دوران زندان را از سر گذرانده بود، حساسیتی شخصی و دردآشنا در متن جاری می‌سازد. این ویژگی سبب می‌شود اثر از مرتبه‌ی یک داستان عاشقانه‌ی صرف فراتر رود و به بازتابی از رنج انسانی، آرمان‌گرایی و تنهایی وجودی بدل شود. او نشان می‌دهد که چگونه شور درونی می‌تواند در برابر فشارهای بیرونی شکست بخورد و چگونه جامعه‌ای که از آبرو هراس دارد، انسان‌هایش را به تقدیری ناخواسته می‌کشاند. بااین‌حال، برخی از ویژگی‌های شاخص رمانتیک در این اثر، ممکن است برای خواننده‌ی معاصر تا اندازه‌ای اغراق‌آمیز یا ملودراماتیک به نظر برسد. کنش‌های تند و احساسات افراطی شخصیت‌ها شاید از نگاه امروز ریشه در آرمان‌گرایی داشته باشند، اما در بستر ادبیات قرن نوزدهم، کاملاً طبیعی و حتی ضروری جلوه می‌کنند. «عشق هلاکت‌بار» همچنان یکی از تأثیرگذارترین تراژدی‌های ادبیات پرتغالی به شمار می‌رود؛ رمانی آکنده از شور، نقد اجتماعی و عاطفه‌ی انسانی که بازتابی روشن از سرنوشت‌باوری رمانتیسم است. برای دوست‌داران عاشقانه‌های کلاسیک، علاقه‌مندان به ادبیات پرتغال و خوانندگانی که به کشف نیروهای شکل‌دهنده‌ی سرنوشت انسان علاقه دارند، این رمان تجربه‌ای ژرف، پرکشش و فراموش‌نشدنی است.