کتاب آنها چگونه تصمیم می‌گیرند؟ اثر ابراهیم شکوری و تهمینه بختیاری رنانی، انتشارات سروش

یکی از مهم‌ترین کارکردهای اتاق‌های فکر در جهان، «تولید گفتمان» است (Foucault، 2002). گفتمان مجموعه‌ای از قواعد، الگوها و معیارهایی به شمار می‌آید که در یک بستر زمانی و مکانی مشخص بر افراد تحمیل می‌شود و تمامی کنش‌های آنان را بر اساس همان قواعد و معیارها تحت تأثیر قرار می‌دهد (Armstrong، 2015: 29). بر اساس دیدگاه لاکلا و موفه، گفتمان در حقیقت شیوه‌ای مسلط برای تولید معناست که درک و تصور افراد از واقعیت‌های جهان اجتماعی را شکل می‌دهد. پالتریج نیز بر این باور است که هیچ گفتمانی عاری از ایدئولوژی نیست؛ بلکه این ایدئولوژی است که ساختار و چارچوب گفتمان را شکل می‌دهد (Rasula، 1989). در همین راستا، ایدئولوژی به‌عنوان نقطه کانونی گفتمان عمل می‌کند. به بیان دیگر، هر گفتمان دارای «دال مرکزی» است که همانند یک میدان مغناطیسی، مفاهیم و نشانه‌های مربوط به آن مکتب را جهت‌دهی و سازمان‌دهی می‌کند؛ این دال مرکزی چیزی جز ایدئولوژی نیست. با وجود این، بسیاری از اندیشمندان بر هم‌معنا بودن ایدئولوژی و گفتمان اعتراض کرده و آن را رد کرده‌اند. از منظر آن‌ها، ایدئولوژی مجموعه‌ای از باورها و نگرش‌های بنیادین نزد گروه‌های اجتماعی است؛ در حالی که گفتمان حوزه‌ای گسترده‌تر از آن دارد و تمامی کنش‌ها، رویکردها و صورت‌های متنوع حیات اجتماعی و سیاسی نهادها و سازمان‌ها را در بر می‌گیرد (سلطانی‌فر، ۱۳۹۶: ۱۲). شایان ذکر است اصطلاح «تحلیل گفتمان» نخستین‌بار در سال ۱۹۵۲ توسط زلیک هریس، زبان‌شناس برجسته، در قالب مقاله‌ای مطرح شد و از آن زمان تاکنون به‌عنوان رویکردی مهم در مطالعات اجتماعی و علوم انسانی گسترش یافته است.