کتاب گلدا اینجا می‌خوابید! اثر سعاد العامری، ترجمه مهدی مرادی (1368)، انتشارات ستاک

کتاب «گلدا اینجا می‌خوابید!» اثر سعاد العامری، معمار و نویسنده فلسطینی، روایتی تأثیرگذار و عمیق از مفهوم «خانه»، «فقدان» و «حافظه تاریخی» در بستر منازعه فلسطین و اسرائیل است. نویسنده در این اثر، با نگاهی دقیق و احساسی به سرنوشت خانه‌های غصب‌شده در قدس غربی، لایه‌های پنهان هویت فردی و جمعی را می‌کاود. العامری در این کتاب، که آمیزه‌ای از خاطرات شخصی، مستندات تاریخی و مشاهدات معماری است، سرگذشت خانه‌هایی را شرح می‌دهد که روزگاری متعلق به خانواده‌های فلسطینی بودند، اما پس از وقایع سال ۱۹۴۸ میلادی، ساکنان اصلی‌شان ناگزیر به ترک آن‌ها شدند و این بناها به تصرف مهاجران جدید درآمد. عنوان کتاب به خانه‌ای اشاره دارد که زمانی محل اقامت «گلدا مایر»، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل، بوده است؛ خانه‌ای که در اصل به خانواده‌ای مسیحی فلسطینی با نام «حنا بشارات» تعلق داشت و به «قصر هارون‌الرشید» شهرت داشت. نویسنده با تمرکز بر این خانه و سرگذشت آن، پارادوکس تصاحب مکان و تاریخ را برجسته می‌کند و تضاد دردناک میان حافظه جمعی و واقعیت اشغال را نشان می‌دهد. درون‌مایه اصلی کتاب بر این باور استوار است که خانه‌ها چیزی فراتر از خشت و سنگ‌اند؛ آن‌ها حامل روح، خاطرات و هویت صاحبان خود هستند. از دست دادن این فضاها، تنها سلب مالکیت فیزیکی نیست، بلکه تلاشی است برای پاک کردن بخشی از تاریخ و حافظه یک ملت. سعاد العامری با تکیه بر دانش معماری خود، توصیفاتی دقیق از جزئیات طراحی، کاشی‌کاری‌ها، باغ‌ها و سازه‌های خانه‌های فلسطینی ارائه می‌دهد تا اصالت و زیبایی زندگی فلسطینی پیش از فروپاشی را بازنمایی کند. این فضاهای از دست‌رفته در روایت او به موزه‌هایی از زندگی‌های ناتمام و خاطرات مدفون تبدیل می‌شوند. در بخشی از روایت، نویسنده به سراغ شخصیت‌هایی می‌رود که هرکدام بازتابی از این فقدان‌اند؛ از جمله دایی‌اش که هنوز کلید خانه قدیمی خود در قدس غربی را نگه داشته است. از خلال این روایت‌ها، او حس دائمی آوارگی، دلتنگی و تمنای بازگشت به خانه‌ای که زمانی «وطن» نام داشت را به تصویر می‌کشد. در نهایت، سعاد العامری با نثری پرقدرت توانسته است صدای خانه‌هایی را بازتاب دهد که دیوارهایشان همچنان به زبان صاحبان اصلی خود سخن می‌گویند. این کتاب یادآور می‌شود که تاریخ تنها در متون رسمی ثبت نمی‌شود، بلکه در دیوارهای سنگی، درختان لیمو و ایوان‌های خانه‌های قدیمی نیز حضور دارد. حفظ این روایت‌های زنده، همان تداوم مقاومت در برابر فراموشی و انکار است.