کتاب سایه خدا اثر مایکل روزن، ترجمه حسین نیکبخت، انتشارات ققنوس
کانت، هگل و گذار از ملکوت به تاریخ
کتاب سایه خدا اثر مایکل روزن، ترجمه حسین نیکبخت، انتشارات ققنوس
کانت، هگل و گذار از ملکوت به تاریخ
ناشر : ققنوس
ضمانت بازگشت کالا - خرید آسان
رقعیقطع
سلفونینوع جلد
1404سال انتشار شمسی
کتاب «سایه خدا» که در سال ۲۰۲۲ بهوسیلهی انتشارات دانشگاه هاروارد منتشر شد، پژوهشی فلسفی و تاریخی است که با دقتی ژرف میکوشد چهرهی واقعی سکولاریسم مدرن را از خلال میراث الهیاتی آن آشکار سازد. روزن در این مطالعهی گسترده نشان میدهد آنچه معمولاً بهعنوان گسستی کامل از سنت دینی معرفی میشود، در حقیقت تداوم و دگرگونی همان ساختارهای دینی است؛ گویی مدرنیته، حتی در لحظهی طرد خدا، همچنان در سایهی او به حرکت ادامه میدهد.
برای نشان دادن این تداوم پنهان، روزن سیر فکری ایدهآلیسم آلمانی را بررسی میکند؛ مسیری که از کانت آغاز میشود، در هگل به اوج میرسد و به باور نویسنده، چارچوب معنایی و اخلاقی جهان سکولار را بنیان نهاده است. او توضیح میدهد که کانت، با وجود دفاع از عقل خودبنیاد و اخلاق سکولار، همچنان حامل ریشههای مسیحیِ امید به رستگاری و عدالت نهایی است؛ با این تفاوت که این امید را از جهان پس از مرگ به پروژهای اخلاقی و تاریخی در درون جامعهی انسانی منتقل میکند. از این منظر، انسانها در قالب «کلیسای نامرئی» کانت، نه در پی نجات فردی، بلکه در مسیر تحقق عدالت تاریخی گام برمیدارند.
هگل این روند را رادیکالتر میسازد و، به تعبیر روزن، مفهوم جاودانگی را بهطور کامل به تاریخ میسپارد. در دستگاه فکری او، فرد با مشارکت در تحقق روح تاریخی و پیوند با کلیت بزرگتر معنا مییابد؛ جاودانگی در این نگاه، تجربهای جمعی و تاریخی است. چنین برداشتی، به باور روزن، تنها در مرز فلسفه متوقف نماند، بلکه در شکلگیری جریانهایی چون لیبرالیسم، سوسیالیسم و حتی ملیگرایی تأثیری ژرف بر جای گذاشت. این ایدئولوژیهای سکولار، گرچه ظاهراً از ایمان دینی فاصله گرفتهاند، اما ساختار معنایی مسیحیت را ـ از ایدهی رستگاری تا امید به عدالت نهایی ـ در قالبی غیردینی بازتولید کردند.
از این دیدگاه، سکولاریزاسیون نه نفی بلکه ترجمانی دوباره از الهیات است؛ ترجمانی که در آن، تاریخ جای بهشت را میگیرد و پیشرفت سیاسی و اخلاقی جانشین وعدهی نجات میشود. روزن تأکید میکند که این «سایهی الهیاتی» هنوز بر روان جمعی انسان مدرن سنگینی میکند. از همین روست که انسان امروز با شور و هیجانی شبهمذهبی به ایدئولوژیهای سیاسی، مأموریتهای تاریخی یا آرمانهای پیشرفت اخلاقی دل میبندد.
با این همه، کتاب تنها به نشان دادن این پیوندهای پنهان بسنده نمیکند، بلکه پرسشی اساسی پیش میکشد: آیا این الگوی رستگاریبخش سکولار در برابر خشونتها و تراژدیهای واقعی تاریخ ـ از جنگها و ویرانیها تا شکست آرمانشهرها ـ میتواند پایدار بماند؟ روزن در بخشهایی از اثر، مدرنیته را در تعلیقی میان خوشبینی اخلاقی و بدبینی تاریخی تصویر میکند.
اگرچه «سایه خدا» از نظر تحلیل و گسترهی موضوعی اثری غنی و از نظر تفسیر اندیشهی کانت و هگل نوآورانه است، اما پیچیدگی و تراکم مفهومی آن ممکن است برای خوانندگان غیرمتخصص دشوار باشد. افزون بر این، نویسنده کمتر به این پرسش میپردازد که پس از شناخت این میراث الهیاتی، وظیفهی اندیشهی معاصر چیست: پذیرش، اصلاح یا گسست از آن؟ با وجود این، «سایه خدا» کتابی ژرف و تأملبرانگیز است که نشان میدهد چگونه ریشههای دینی ـ حتی در جهان سکولار امروز ـ همچنان معنا، جهت و افقهای اخلاقی انسان مدرن را رقم میزنند.
کتاب «سایه خدا» که در سال ۲۰۲۲ بهوسیلهی انتشارات دانشگاه هاروارد منتشر شد، پژوهشی فلسفی و تاریخی است که با دقتی ژرف میکوشد چهرهی واقعی سکولاریسم مدرن را از خلال میراث الهیاتی آن آشکار سازد. روزن در این مطالعهی گسترده نشان میدهد آنچه معمولاً بهعنوان گسستی کامل از سنت دینی معرفی میشود، در حقیقت تداوم و دگرگونی همان ساختارهای دینی است؛ گویی مدرنیته، حتی در لحظهی طرد خدا، همچنان در سایهی او به حرکت ادامه میدهد.
برای نشان دادن این تداوم پنهان، روزن سیر فکری ایدهآلیسم آلمانی را بررسی میکند؛ مسیری که از کانت آغاز میشود، در هگل به اوج میرسد و به باور نویسنده، چارچوب معنایی و اخلاقی جهان سکولار را بنیان نهاده است. او توضیح میدهد که کانت، با وجود دفاع از عقل خودبنیاد و اخلاق سکولار، همچنان حامل ریشههای مسیحیِ امید به رستگاری و عدالت نهایی است؛ با این تفاوت که این امید را از جهان پس از مرگ به پروژهای اخلاقی و تاریخی در درون جامعهی انسانی منتقل میکند. از این منظر، انسانها در قالب «کلیسای نامرئی» کانت، نه در پی نجات فردی، بلکه در مسیر تحقق عدالت تاریخی گام برمیدارند.
هگل این روند را رادیکالتر میسازد و، به تعبیر روزن، مفهوم جاودانگی را بهطور کامل به تاریخ میسپارد. در دستگاه فکری او، فرد با مشارکت در تحقق روح تاریخی و پیوند با کلیت بزرگتر معنا مییابد؛ جاودانگی در این نگاه، تجربهای جمعی و تاریخی است. چنین برداشتی، به باور روزن، تنها در مرز فلسفه متوقف نماند، بلکه در شکلگیری جریانهایی چون لیبرالیسم، سوسیالیسم و حتی ملیگرایی تأثیری ژرف بر جای گذاشت. این ایدئولوژیهای سکولار، گرچه ظاهراً از ایمان دینی فاصله گرفتهاند، اما ساختار معنایی مسیحیت را ـ از ایدهی رستگاری تا امید به عدالت نهایی ـ در قالبی غیردینی بازتولید کردند.
از این دیدگاه، سکولاریزاسیون نه نفی بلکه ترجمانی دوباره از الهیات است؛ ترجمانی که در آن، تاریخ جای بهشت را میگیرد و پیشرفت سیاسی و اخلاقی جانشین وعدهی نجات میشود. روزن تأکید میکند که این «سایهی الهیاتی» هنوز بر روان جمعی انسان مدرن سنگینی میکند. از همین روست که انسان امروز با شور و هیجانی شبهمذهبی به ایدئولوژیهای سیاسی، مأموریتهای تاریخی یا آرمانهای پیشرفت اخلاقی دل میبندد.
با این همه، کتاب تنها به نشان دادن این پیوندهای پنهان بسنده نمیکند، بلکه پرسشی اساسی پیش میکشد: آیا این الگوی رستگاریبخش سکولار در برابر خشونتها و تراژدیهای واقعی تاریخ ـ از جنگها و ویرانیها تا شکست آرمانشهرها ـ میتواند پایدار بماند؟ روزن در بخشهایی از اثر، مدرنیته را در تعلیقی میان خوشبینی اخلاقی و بدبینی تاریخی تصویر میکند.
اگرچه «سایه خدا» از نظر تحلیل و گسترهی موضوعی اثری غنی و از نظر تفسیر اندیشهی کانت و هگل نوآورانه است، اما پیچیدگی و تراکم مفهومی آن ممکن است برای خوانندگان غیرمتخصص دشوار باشد. افزون بر این، نویسنده کمتر به این پرسش میپردازد که پس از شناخت این میراث الهیاتی، وظیفهی اندیشهی معاصر چیست: پذیرش، اصلاح یا گسست از آن؟ با وجود این، «سایه خدا» کتابی ژرف و تأملبرانگیز است که نشان میدهد چگونه ریشههای دینی ـ حتی در جهان سکولار امروز ـ همچنان معنا، جهت و افقهای اخلاقی انسان مدرن را رقم میزنند.
دستههای مرتبط
کتابفلسفه و منطقفلسفه مدرننظریات و مکاتب فلسفیفلسفه و منطقفلسفه مدرننظریات و مکاتب فلسفیفلسفه مدرننظریات و مکاتب فلسفی
تضمین کیفیت
محصول اصلی
پرداخت امن
ارسال سریع
پدیدآورندگان
کتاب سایه خدا اثر مایکل روزن، ترجمه حسین نیکبخت، انتشارات ققنوس
کانت، هگل و گذار از ملکوت به تاریخ