کتاب نیوتن فیلسوف اثر آندرو جانیاک، ترجمه سعید جعفری (مترجم)، انتشارات نیلوفر

کتاب «نیوتن فیلسوف» نوشته‌ی آندرو جانیاک، از جدی‌ترین و دقیق‌ترین پژوهش‌های معاصر در زمینه بازخوانی سیمای فکری آیزاک نیوتن است؛ اثری که تلاش دارد نابغه فیزیک کلاسیک را نه صرفاً به‌عنوان ریاضیدانی بزرگ، بلکه به‌مثابه فیلسوفی ژرف‌نگر و درگیر با پرسش‌های متافیزیکی و الهیاتی معرفی کند. جانیاک در این کتاب نشان می‌دهد که فهم درست نظریه‌های علمی نیوتن بدون درک نگاه فلسفی او نسبت به طبیعت، نیرو، ماده و خداوند امکان‌پذیر نیست. ساختار کتاب بر پیوند درونی میان فیزیک و متافیزیک در اندیشه نیوتن استوار است. جانیاک در فصل نخست، زمینه تاریخی و فکری دوران نیوتن را به‌دقت ترسیم می‌کند و بیان می‌دارد که نیوتن چگونه در گفت‌وگویی دائمی و انتقادی با فیلسوفانی چون دکارت، لایب‌نیتس و رابرت بویل به تأمل می‌پرداخت. در ادامه، نویسنده به مسئله بنیادین «مکان» و «فضا» می‌رسد؛ موضوعی که نیوتن را در برابر سنت دکارتی قرار می‌دهد. جانیاک توضیح می‌دهد که از دید نیوتن، فضا صرفاً ظرفی خنثی برای اجسام نبود، بلکه بعدی مطلق و مستقل داشت که معنا و امکان حرکت در آن شکل می‌گرفت. این دیدگاه، به باور نویسنده، نه‌تنها پایه‌های فیزیک کلاسیک را استوار کرد، بلکه بار فلسفی عمیقی نیز در خود داشت، زیرا نیوتن در پس مفهوم فضای مطلق، نوعی حضور الهی و نظم کیهانی را می‌دید. در این بخش، جانیاک با دقت و ظرافت نشان می‌دهد که چگونه مباحث علمی نیوتن با باورهای دینی‌اش درهم‌تنیده‌اند؛ گویی فهم قوانین طبیعت برای نیوتن راهی برای شناخت حکمت خداوند بود. در فصل‌های پایانی، جانیاک چهره‌ای از نیوتن ترسیم می‌کند که میان تجربه‌گرایی و عقل‌گرایی، و میان علم و ایمان، راهی میانه و مستقل برمی‌گزیند. او نیوتن را فیلسوفی معرفی می‌کند که بر خلاف دکارتی‌ها، از فروکاستن طبیعت به مکانیزمی صرف پرهیز داشت و در عین حال از تکیه بر حدس‌های متافیزیکی بی‌پایه نیز دوری می‌جست. کتاب «نیوتن فیلسوف» خواننده را به بازاندیشی در تصویر متعارف از نیوتن فرا می‌خواند. جانیاک با استناد به متون اصلی نیوتن، چهره‌ای چندساحتی از او ارائه می‌دهد و او را اندیشمندی معرفی می‌کند که فیزیک را بر بنیانی از پرسش‌های فلسفی، متافیزیکی و الهیاتی استوار ساخت؛ چهره‌ای که علم در اندیشه‌اش نه جدا از ایمان، بلکه در امتداد آن معنا پیدا می‌کند.