کتاب درباره یهود و دروغ‌هایشان اثر مارتین لوتر، ترجمه وحیده نعیم آبادی، انتشارات کتابستان معرفت

مارتین لوتر، شخصیت برجسته‌ای که به‌عنوان پیامبر اصلاحات دینی در جهان مسیحیت و منتقد سرسخت کلیسای کاتولیک شناخته می‌شود، در برخورد با یهودیان مسیری پیچیده، پرفرازونشیب و سرشار از تناقض را پیمود. فهم این مسیر برای درک یکی از مهم‌ترین آثار او، یعنی رساله‌ی «دربارهٔ یهود و دروغ‌هایشان»، اهمیتی اساسی دارد. در آغاز فعالیت‌های اصلاح‌طلبانه، لوتر دیدگاهی به‌مراتب مداراجویانه‌تر نسبت به یهودیان داشت. او در سال ۱۵۲۳ با نگارش کتاب «مسیح یهودی‌زاده شد» استدلال کرد که رفتار افراطی و آموزه‌های نادرست کلیسای کاتولیک، یهودیان را از پذیرش مسیحیت بازداشته است. لوتر در این اثر با لحنی پرسشگرانه می‌نویسد: آیا یک یهودی می‌تواند دینی را بپذیرد که در عمل با او چنین خصمانه رفتار می‌کند؟ این دیدگاه همدلانه، که بر پایه‌ی امید به گرویدن یهودیان به آیین اصلاح‌شده‌ی پروتستانی شکل گرفته بود، در ابتدا زمینه‌ی گفت‌وگو و تعامل میان دو جامعه را فراهم کرد. اما این خوش‌بینی دیری نپایید و سرانجام به ناامیدی عمیق و نوعی «بازگشت بزرگ» در اندیشه‌ی لوتر انجامید. هنگامی که او دریافت یهودیان دین خود را ترک نمی‌کنند و از پذیرش مسیحیت اصلاح‌شده سر باز می‌زنند، نگرشش به‌کلی دگرگون شد. لوتر این تغییر را نتیجه‌ی تجربه‌ی زیست طولانی‌مدت در کنار آنان دانست و باور یافت که این قوم، تهدیدی ذاتی و آشتی‌ناپذیر برای جامعه‌ی مسیحی به شمار می‌آیند. این چرخش فکری در سال‌های پایانی عمر به خلق رساله‌ی تند و پرجدل «دربارهٔ یهود و دروغ‌هایشان» در سال ۱۵۴۳ انجامید؛ اثری که با لحنی خشن و بی‌پرده نوشته شده است. در این کتاب، لوتر هرگونه تساهل و تسامح را کنار می‌گذارد و یهودیان را به دروغ‌گویی، کفرگویی و دشمنی با حقیقت مسیحیت متهم می‌کند. او فهرستی از تهمت‌هایی که به‌زعم خود یهودیان به مسیح و حضرت مریم زده‌اند ارائه می‌دهد و نتیجه می‌گیرد که همزیستی مسالمت‌آمیز میان مسیحیان و یهودیان ناممکن است. بخش هولناک این اثر نه در اتهامات، بلکه در راهکارهای خشونت‌آمیزی است که لوتر پیشنهاد می‌کند. او به‌روشنی خواستار به آتش کشیدن کنیسه‌ها و مدارس یهودی، ویران کردن خانه‌ها، مصادره‌ی کتاب‌های مذهبی همچون تلمود، ممنوعیت تدریس خاخام‌ها و واداشتن آنان به کارهای سخت بدنی می‌شود. این رساله، سندی مهم برای مطالعه‌ی ریشه‌های یهودستیزی در اروپا و شکل‌گیری نفرت نژادی در قرون بعدی محسوب می‌شود. میراث فکری لوتر در این حوزه، اثری تاریک بر تاریخ برجای گذاشت؛ چنان‌که قرن‌ها بعد، نازی‌ها از این نوشته به‌عنوان یکی از ابزارهای اصلی تبلیغاتی خود در توجیه سیاست‌های ضدیهودی و آماده‌سازی بستر فرهنگی هولوکاست بهره بردند. ازاین‌رو، مطالعه‌ی این اثر برای پژوهشگران تاریخ اصلاحات دینی و خاستگاه‌های نازیسم، اهمیتی ویژه و جذاب دارد.