کتاب بدن سوگوار اثر مری فرانسس اکنر، ترجمه میثم همدمی، انتشارات نشر نوین توسعه

مری‌فرانسیس اوکانر، روان‌شناس بالینی و پژوهشگر برجسته‌ی علوم اعصاب، در کتاب «بدن سوگوار: آن‌چه بدن در لحظه‌های فقدان تجربه می‌کند» روایتی علمی و در عین حال انسانی از پدیده‌ی سوگ ارائه می‌دهد؛ روایتی که نگاه متعارف به این تجربه را به‌گونه‌ای بنیادین دگرگون می‌سازد. اوکانر با تکیه بر پژوهش‌های تجربی و مطالعات نوروبیولوژیک نشان می‌دهد که سوگ صرفاً یک حالت عاطفی یا روانی نیست، بلکه فرآیندی عمیقاً جسمانی است که تمام نظام‌های زیستی بدن را درگیر می‌کند. در این اثر، ایده‌ی محوری آن است که تجربه‌ی فقدان نوعی استرس شدید و پایدار ایجاد می‌کند که پیامدهای فیزیولوژیکی قابل اندازه‌گیری دارد. اوکانر توضیح می‌دهد چگونه از دست دادنِ عزیز، می‌تواند تعادل سیستم‌های قلبی‌عروقی، ایمنی، غدد درون‌ریز و عصبی را بر هم بزند و در قالب‌هایی چون افزایش التهاب، اختلال خواب، ضعف سیستم ایمنی، مشکلات تمرکز و حتی افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های جدی بروز یابد. در چنین چارچوبی، پرسش‌هایی که پیش‌تر صرفاً استعاری تلقی می‌شدند، مانند «آیا می‌توان از دل‌شکستگی مُرد؟»، به مباحثی علمی با پشتوانه‌ی داده‌های پزشکی بدل می‌شوند. یکی از ویژگی‌های برجسته‌ی «بدن سوگوار»، توانایی نویسنده در پیوند دادن داده‌های پیچیده‌ی علمی با روایت‌های بالینی و تجربه‌های واقعی افراد داغدار است. اوکانر یافته‌های حوزه‌هایی چون سایکونوروایمونولوژی و علوم اعصاب را با داستان‌های زیسته‌ی اشخاص ترکیب می‌کند تا نشان دهد بدن چگونه فقدان را «به خاطر می‌سپارد» و نسبت به آن واکنش‌های ماندگار نشان می‌دهد. همین تلفیق علم و تجربه انسانی موجب می‌شود متن، با وجود عمق پژوهشی‌اش، برای خواننده‌ی غیرمتخصص نیز خواندنی و قابل‌فهم باقی بماند. از منظر تحلیلی، مفهوم مرکزی کتاب «تجسم‌یافتگی سوگ» است؛ یعنی سوگ نه‌تنها در ذهن، بلکه در بدن نیز حضور دارد و نمی‌توان آن را صرفاً با شناخت یا گفت‌وگوهای درمانی درک یا درمان کرد. اوکانر هشدار می‌دهد که بی‌توجهی به بُعد جسمانی سوگ ـ چه در فرهنگ عمومی و چه در فرایند درمان ـ می‌تواند به تداوم رنج و آسیب منتهی شود. در مقابل، توجه آگاهانه به نشانه‌های بدنی مانند خواب، تغذیه، تحرک و تنظیم استرس، بخشی جدانشدنی از مسیر بهبودی و بازسازی روانی است. با این همه، نویسنده نگاه آسیب‌شناسانه‌ی صرف به سوگ ندارد. اوکانر، سوگ را فرآیندی تطبیقی و تحول‌زا می‌داند که در صورت درک سازوکارهای زیستی آن، می‌تواند فرصتی برای بازسازی درونی و تقویت تاب‌آوری باشد. راهبردهایی که در کتاب پیشنهاد می‌شود ـ از خوددلسوزی و حمایت اجتماعی گرفته تا تمرین‌های مبتنی بر ذهن‌آگاهی ـ همگی بر شواهد علمی استوارند و هدفشان حمایت هم‌زمان از بدن و روان است. در جمع‌بندی می‌توان گفت «بدن سوگوار» اثری دقیق، میان‌رشته‌ای و عمیقاً انسانی است که درک ما از فقدان را از سطح احساسات به سطح زیست‌شناسی گسترش می‌دهد. این کتاب منبعی ارزشمند برای افراد داغدار، متخصصان سلامت، درمانگران و پژوهشگران علوم رفتاری است و یادآوری می‌کند که مسیر التیام، از شنیدن هم‌زمان صدای ذهن و بدن آغاز می‌شود.