کتاب مغز سوگوار اثر مری فرانسس اکنر، ترجمه میثم همدمی، انتشارات نشر نوین توسعه

کتاب «مغز سوگوار» نوشته‌ی مری فرانسس اکنر اثری علمی و عمیق درباره‌ی سازوکار عصبی و روانیِ سوگ است. نویسنده در این اثر توضیح می‌دهد که چرا از دست دادن عزیزان تجربه‌ای چنین دشوار برای مغز به‌شمار می‌آید و چگونه این فرآیند در سطوح زیستی و عصبی رخ می‌دهد. اکنر با تکیه بر پژوهش‌های تازه در حوزه‌ی عصب‌شناسی و روان‌شناسی تأکید می‌کند که سوگ صرفاً واکنشی احساسی نیست، بلکه پدیده‌ای زیستی است که در ساختارهای شیمیایی و شبکه‌های عصبی مغز جریان دارد. او می‌گوید هنگامی‌که شخصی را از دست می‌دهیم، مغز همچنان نقشه‌ای ذهنی از حضور او در خود حفظ می‌کند؛ همین موضوع سبب می‌شود تا مدتی انتظار دیدن یا شنیدن صدای او را داشته باشیم. بخش مهمی از کتاب «مغز سوگوار» به تفاوت میان «سوگ» به‌عنوان تجربه‌ای کوتاه‌مدت و «سوگواری» به‌عنوان فرآیندی طولانی و تحول‌محور می‌پردازد. اکنر توضیح می‌دهد که سوگواری در حقیقت نوعی بازنویسی نقشه‌های ذهنی است تا فرد بتواند زندگی خود را بدون حضور فیزیکیِ عزیز ازدست‌رفته ادامه دهد. این فرآیند زمان‌بر است و با دگرگونی در شبکه‌های عصبی مرتبط با حافظه، دلبستگی و یادگیری همراه می‌شود. نویسنده با استناد به مطالعات تصویربرداری مغزی نشان می‌دهد که در هنگام یادآوری فرد ازدست‌رفته یا تجربه‌ی میل شدید برای دیدن دوباره‌ی او، بخش‌های خاصی از مغز فعال می‌گردند. او در ادامه به پدیده‌ی «سوگ پیچیده» اشاره می‌کند؛ حالتی که در آن اندوه از دست دادن به‌طور مزمن باقی می‌ماند و تأثیری منفی بر زندگی روزمره فرد می‌گذارد. اکنر توضیح می‌دهد چرا برخی افراد قادر به بازسازی نقشه‌های ذهنی خود نیستند و در چرخه‌ی سوگ گرفتار می‌مانند. در بخش پایانی کتاب، نویسنده به مسئله‌ی برقراری نوعی رابطه‌ی تازه با فرد ازدست‌رفته می‌پردازد؛ رابطه‌ای که دیگر بر حضور فیزیکی تکیه ندارد، بلکه بر پایه‌ی خاطره، معنا و تداوم عشق شکل می‌گیرد. اکنر نتیجه می‌گیرد که سوگواری پایان یک رابطه نیست، بلکه نوعی یادگیری دوباره برای زیستن است؛ فرآیندی که ما را به بازتعریف مفاهیم عشق، زمان و خاطره در ذهن و زندگی‌مان وا‌می‌دارد.