کتاب محاکمه اثر آندره ژید، ترجمه حمید احیاء، انتشارات نیلا

آندره ژید در «محاکمه» اقتباسی درخشان و شایسته از شاهکار فرانتس کافکا ارائه می‌دهد؛ اثری که ضمن حفظ روح و جوهره‌ی اصلی رمان، به شکلی هوشمندانه و نمایشی برای اجرا بر صحنه بازآفرینی شده است. ژید، که به‌واسطه‌ی تسلطش بر درام‌های روان‌شناختی و وجودی شناخته می‌شود، توانسته پیچیدگی‌های جهان کافکایی را که در رمان اصلی گاه مبهم و رازآلود جلوه می‌کند، در قالبی روشن، منسجم و تأمل‌برانگیز بازگو کند. در این نمایشنامه، ژید فراتر از روایت صرف داستان، به کاوش در مفاهیم فلسفی و اجتماعی عمیق می‌پردازد و موضوعاتی چون قدرت، عدالت، و نبرد فرد در برابر بوروکراسی‌های سرد و بی‌رحم را به چالش می‌کشد. داستان «محاکمه» با دستگیری ناگهانی و بی‌دلیل مردی جوان و موفق به‌نام یوزف ک. آغاز می‌شود. این دستگیری، نقطه‌ی شروع مسیری پر از ابهام و سردرگمی است که در آن، یوزف ک. با تمام توان می‌کوشد حقیقت را دریابد و خود را از چنگال سیستم قانونی بی‌روح و بی‌انصاف نجات دهد. با این‌ حال، هرچه بیشتر در پی شناخت واقعیت برمی‌آید، بیش از پیش در دام ساختارهای پوچ و پیچیده‌ی این نظام گرفتار می‌شود؛ ساختارهایی که نمادی از بی‌معنایی و سردی جهان مدرن‌اند. ژید در این اقتباس، مسیر پرپیچ‌وخم و خفقان‌آور یوزف ک. را با دقتی فلسفی و هنری به تصویر می‌کشد. او نشان می‌دهد که این شخصیت، سرانجام درمی‌یابد هیچ راه گریزی از تله‌ی بوروکراتیک و نظام فاسد وجود ندارد. «محاکمه» تصویری از جهانی پر از بی‌عدالتی، فساد و نابرابری ارائه می‌دهد و تضادهای درونی انسان را در مواجهه با ساختارهای سنگدل و غیرقابل کنترل به نمایش می‌گذارد. یکی از مضامین محوری نمایشنامه، «پوچی و بی‌معنایی بوروکراسی» و تأثیرات غیرانسانی نظام‌های قدرت است. این اثر نقدی مؤثر بر چگونگی سلطه‌ی سیستم‌های پیچیده و نامفهوم بر انسان معاصر است که مدام حس بیگانگی، ترس و ناتوانی را در او تقویت می‌کنند. ژید این مضمون را به‌دقت در تار و پود نمایش خود تنیده و بی‌رحمی و تناقض‌های ذاتی چنین نظام‌هایی را در قالب درامی پوچ و تلخ به تصویر کشیده است. در کنار نقد بوروکراسی، ژید در اقتباس خود به «بیگانگی وجودی» انسان مدرن نیز می‌پردازد. یوزف ک. در حقیقت نمادی از انسان امروز است؛ فردی که در نظامی پیچیده، بی‌رحم و غیرقابل درک گرفتار شده و هرچه بیشتر برای رهایی تلاش می‌کند، بیش‌تر به اعماق پوچی و بی‌معنایی فرو می‌رود. این روند ذهن خواننده یا تماشاگر را به پرسش‌های فلسفی عمیقی می‌کشاند؛ همان پرسش‌هایی که کافکا در سراسر آثار خود درباره‌ی جایگاه انسان، مسئولیت فرد و معنای عدالت طرح کرده است. اقتباس آندره ژید از «محاکمه» بازخوانی خلاقانه، عمیق و در عین‌ حال قابل‌فهمی از اثر کافکا به شمار می‌آید. او توانسته است مفاهیم فلسفی، اجتماعی و روان‌شناختی این شاهکار را به گونه‌ای منسجم و تئاتری بازآفرینی کند که تماشاگر را درگیر و اندیشناک نگه می‌دارد. این نمایشنامه نه تنها نقدی بر سیستم‌های بوروکراتیک و بی‌عدالتی‌های ساختاری است، بلکه با تمرکز بر بحران هویت و جدال درونی یوزف ک.، مفاهیمی چون پوچی، بیگانگی و جست‌وجوی عدالت را به صورتی ژرف و تأثیرگذار به تصویر می‌کشد. تفسیر ژید از «محاکمه» فراتر از یک بازآفرینی ساده، تصویری فلسفی و انسانی از وضعیت بشر در جهان مدرن ارائه می‌دهد؛ جهانی که در آن، انسان در برابر نیروهای ناشناخته و بی‌منطق قدرت، در جست‌وجوی معنا و رهایی است.