کتاب تاریخ انقلاب فرانسه (چهار جلدی) اثر ژول میشله، ترجمه مرتضی عسکری، انتشارات نیلوفر

ژول میشله در شاهکار ماندگار خود، «تاریخ انقلاب فرانسه»، در جایگاهِ احیاگر روح یک ملت ظاهر می‌شود. او که سال‌ها ریاست بخش تاریخی آرشیو ملی فرانسه را بر عهده داشت، این اثر سترگ را نه با جوهر، بلکه گویی با خون و اشک نسل‌های گذشته نگاشته است. میشله در روایت حماسی خود، قهرمانان کلاسیکی چون دانتون، روبسپیر و میرابو را به حاشیه می‌راند و «مردم» را به‌عنوان شخصیت اصلی و نیروی محرک واقعی تاریخ معرفی می‌کند. از نگاه او، انقلاب صرفاً تغییر یک نظام سیاسی نیست، بلکه رستاخیز توده‌های فرودست و گرسنه‌ای است که برای نخستین‌بار در تاریخ، اراده خویش را بر سرنوشت خویش تحمیل کردند. میشله با شور و عاطفه‌ای کم‌نظیر، می‌کوشد تا صدای کسانی باشد که در دل تاریخ نادیده گرفته شده‌اند؛ صدای زنان، دهقانان و پابرهنگانی که با فتح باستی، لرزه بر اندام استبداد افکندند. رویکرد او در این اثر، نمونه‌ بارز «تاریخ‌نگاری رمانتیک» است؛ نگرشی که بر هم‌زیستی مورخ با گذشته تأکید دارد. او باور داشت تاریخ را نمی‌توان فقط با مشاهده و تحلیل نوشت؛ مورخ باید با مردگان زندگی کند، رنج آن‌ها را حس کند و به استخوان‌های مدفون در بایگانی‌ها جان دوباره ببخشد. میشله انقلاب ۱۷۸۹ فرانسه را نوعی مذهب جدید و تجلی عدالت می‌دانست که جایگزین سلطه کلیسا و سلطنت شد. اوج این دیدگاه در توصیف «جشن فدراسیون» سال ۱۷۹۰ آشکار می‌شود؛ لحظه‌ای که به باور او، قلب تمام فرانسه با یک ضربان می‌تپید و ملت به یگانگی حقیقی دست یافت. اما در مواجهه با دوران وحشت و حکومت ژاکوبن‌ها، قلم او رنگ اندوه و خشم به خود می‌گیرد. میشله، با آن‌که از جوهره انقلاب دفاع می‌کند، نمی‌تواند با منطق سرد گیوتین و خشکی دگماتیک روبسپیر کنار بیاید. او بر این باور بود که انقلاب آنگاه از مسیر عدالت منحرف شد که برادری و عشق نخستین جای خود را به سیستم‌های بوروکراتیک و مرگ‌بار داد. این کتاب حاصل همزیستی عاطفی نویسنده با مردم است. میشله اسناد تاریخی را نه کاغذهایی زرد و غبارآلود، بلکه نامه‌هایی از نیاکان خود می‌دید که باید خوانده و پاسخ داده شوند. همین نگرش انسانی و شاعرانه سبب شده است تا «تاریخ انقلاب فرانسه» با وجود گذشت بیش از یک قرن و نیم، همچنان زنده‌ترین، پرشورترین و انسانی‌ترین روایت از این رویداد بزرگ باقی بماند. خواننده در مواجهه با این اثر، خود را در میان میدان نبرد، در جلسات پرالتهاب کنوانسیون ملی و در صف‌های گرسنگی پاریس می‌بیند. برای میشله، تاریخ نه گذشته‌ای سپری‌شده، بلکه جریانی زنده در رگ‌های اکنون است؛ حقیقتی که همچنان ما را به تأملی دوباره درباره آزادی، عدالت و خطر بازگشت استبداد فرا می‌خواند. «تاریخ انقلاب فرانسه» هشدار ابدی او به نسل‌های آینده است؛ هشداری درباره نبرد همیشگی میان آزادی و استبداد.