کتاب روشنایی‌های بوهم اثر رامون ماریا دل بایه اینکلان، ترجمه مزدک صدر، انتشارات نشر نی

کتاب «روشنایی‌های بوهوم»، نمایشنامه‌ای گروتسک نوشته‌ی «رامون ماریا دل باید اینکلان» است که به زندگی هنرمندان در اسپانیا می‌پردازد. این اثر برای نخستین بار در سال ۱۹۲۰ منتشر شد اما انتشار آن به‌دلیل لغو مجوز متوقف گردید و در نهایت در دهه‌ی ۱۹۸۰ بار دیگر به چاپ رسید. منتقدان ادبی بر این باورند که نمایشنامه برگرفته از واپسین سال‌های زندگی آلخاندرو سلا، از دوستان قدیمی اینکلان، است. سلا دوران پایانی عمر خود را در فقر و عسرت پشت سر گذاشت، بینایی خود را از دست داد و در شرایطی سخت از دنیا رفت. نمایشنامه «روشنایی‌های بوهوم» تصویری تلخ و واقع‌گرایانه از وضعیت هنرمندان در سال‌های تاریک اسپانیا ارائه می‌دهد. «بوهم» در واقع نام جریانی ادبی در اسپانیا است که اعضای آن غالباً در تنگدستی و محرومیت زیسته‌اند. این نمایشنامه تک‌پرده و به‌صورت اپیزودیک طراحی شده و در ۱۵ صحنه روایت می‌شود. در بخش آغازین داستان، مخاطب با زندگی سیاه و فقیرانه‌ی «مکس استریا» ـ نویسنده و شاعر مدرنیست ـ مواجه می‌شود؛ شخصیتی که الهام‌گرفته از زندگی آلخاندرو سلا است. مکس به همراه همسر و دخترش تصمیم به خودکشی دسته‌جمعی دارد، اما با ورود دوست و همراهش «دن لاتینو» روند داستان تغییر می‌کند. دن لاتینو او را از انجام خودکشی بازمی‌دارد و آن دو برای یافتن روزنه‌ای از امید در دل تاریکی و استبداد حکومتی، رهسپار خیابان‌های سیاه و سرد مادرید می‌شوند. در صحنه‌های بعدی شخصیت‌های گوناگونی وارد داستان می‌شوند که هر یک نمایانگر قشر و تیپی خاص از جامعه هستند. گفت‌وگوهای میان مکس استریا و این شخصیت‌ها، لایه‌های پنهان جامعه‌ای فاسد و فروپاشیده را آشکار می‌سازد. اینکلان شیوه‌ی روایت خود را «گروتسک» می‌نامد؛ سبکی که با ترکیب عناصر طنز در بطن تراژدی، واقعیتی گزنده و تکان‌دهنده را به تصویر می‌کشد. داستان با فراز و فرودهای دقیق و حساب‌شده پیش می‌رود و در نهایت، خواننده را با حس بهت، یأس و اندوهی عمیق رها می‌کند؛ حسی که بیشتر به درام‌های تراژدی-کمدی نزدیک است و اینکلان آن را به آثار شکسپیر تشبیه کرده است. با وجود داستانی پرکشش و شخصیت‌هایی قابل‌باور، نمایشنامه‌های اینکلان و به‌ویژه «روشنایی‌های بوهوم» به‌ندرت روی صحنه‌ی تئاتر اجرا شده‌اند؛ چراکه متن و روایت آن از پیچیدگی‌های فراوانی برخوردار است. با این حال، مطالعه‌ی این اثر برای علاقه‌مندان به کمدی تلخ و کسانی که به بررسی نقد اجتماعی از خلال ادبیات نمایشی علاقه دارند، تجربه‌ای ارزشمند و تأمل‌برانگیز خواهد بود.