کتاب چگونه رابطه‌های‌مان را خراب می‌کنیم اثر ویلیام جی ماتا، ترجمه شیدا ذکائیه، انتشارات هنوز

کتاب «چگونه رابطه‌هایمان را خراب می‌کنیم» نوشته‌ی ویلیام جی. ماتا، تلاشی عمیق و جدی است برای پاسخ به پرسشی بنیادین اما آزاردهنده: چرا بسیاری از رابطه‌ها، با وجود نیت‌های خوب دو طرف، به چرخه‌ای تکراری از تعارض، رنجش، فاصله‌گیری و آشتی‌های موقت تبدیل می‌شوند؟ این اثر روانشناسی با تکیه بر تجربه‌ی بالینی نویسنده، نظریه‌های روان‌درمانی شناختی و تحلیل رفتار متقابل، نشان می‌دهد که مسئله‌ی اصلی معمولاً خودِ موضوع دعوا نیست؛ بلکه الگوهای ناخودآگاهی هستند که گفت‌وگو، صمیمیت و رابطه را از مسیر سالم خود منحرف می‌کنند. ویلیام جی. ماتا (William J. Matta)، نویسنده‌ی کتاب «چگونه رابطه‌هایمان را خراب می‌کنیم» (Relationship sabotage: unconscious factors that destroy couples, marriages, and family)، با مثال‌هایی واقعی از جلسات زوج‌درمانی، توضیح می‌دهد که بسیاری از زوج‌ها به‌جای تمرکز بر حل مسئله، وارد الگوهایی می‌شوند که به‌طور موقت نیازهای عاطفی حل‌نشده‌ی دوران کودکی را برآورده می‌سازد. در این الگوهای ناپیدا، تعارض به ابزاری پنهان تبدیل می‌شود؛ جدل و دعوا راهی است برای دیده شدن، کنترل کردن، دریافت تأیید، یا گریختن از ترس‌های عمیق و نادیده‌گرفته‌شده. نتیجه‌ی چنین الگوهایی، رابطه‌ای است که در ظاهر ادامه دارد اما در عمل درجا می‌زند؛ رابطه‌ای که مدام زخم‌های قدیمی را دوباره فعال می‌کند و رشد عاطفی را متوقف می‌سازد. یکی از مباحث اصلی در کتاب «چگونه رابطه‌هایمان را خراب می‌کنیم»، بررسی مفهوم «سطوح ایگو» یعنی والد، بالغ و کودک است و نقش آن‌ها در شکل‌دهی روابط انسانی. این بخش، با الهام از نظریات اریک برن در کتاب «بازی‌ها»، توضیح می‌دهد که گفت‌وگو تنها زمانی مؤثر است که دو نفر در سطح ایگوی مشترک با هم ارتباط برقرار کنند. نویسنده نشان می‌دهد چگونه مکالمات «والد - کودک» یا «کودک - والد» به‌سرعت به تحقیر، دفاع، خشم و در نهایت قطع ارتباط می‌انجامند و گفت‌وگو به‌جای حل مسئله، به میدان جنگ قدرت تبدیل می‌شود. ماتا در ادامه، به الگوهای تکرارشونده‌ی تعامل‌های پنهانی می‌پردازد که معمولاً پایانی قابل پیش‌بینی دارند و صمیمیت را فرسوده می‌سازند. بازی‌هایی مانند «اگر به خاطر تو نبود…»، «حدس بزن چه می‌خواهم»، یا «ببین من چقدر تلاش کردم»، نمونه‌هایی هستند از رفتارهایی که افراد در آن‌ها به‌صورت ناخودآگاه مسئولیت احساسات، ترس‌ها و نیازهای خود را به دیگری واگذار می‌کنند. نویسنده تأکید می‌کند که این الگوها شاید در کوتاه‌مدت آرامش ایجاد کنند، اما در بلندمدت بنیان رابطه را تحلیل می‌برند و آن را از معنا تهی می‌کنند. کتاب «چگونه رابطه‌هایمان را خراب می‌کنیم» اثری کاربردی و آموزشی است که به زوج‌ها و هر فرد خواهان رشد شخصی می‌آموزد چگونه از دام تعامل‌های ناخودآگاه بیرون بیایند و ارتباطی سالم‌تر و آگاهانه‌تر بسازند. در این کتاب، ده اصل گفت‌وگوی مؤثر، تکنیک «گوینده - شنونده»، قواعد «دعوای منصفانه»، مفهوم «به نفع رابطه فکر کردن»، و تمرین‌هایی مانند «دادوستد عاطفی مثبت» و «روزهای مراقبت» معرفی می‌شوند؛ ابزارهایی که به زوج‌ها کمک می‌کنند مسئولیت تغییر را از خود آغاز کنند، نگاه‌شان را از سرزنش دیگری به خودشناسی و سپس به درک متقابل معطوف نمایند، و چرخه‌ای سازنده از ارتباط و رشد را شکل دهند. این کتاب روانشناسی در حوزه‌ی روابط عاطفی، با ترجمه‌ی شیدا ذکائیه و توسط انتشارات «هنوز» در ایران منتشر شده است.