کتاب نقش‌ ارامنه‌ در سوسیال‌ دموکراسی‌ ایران اثر مجموعهٔ نویسندگان و خسرو شاکری، انتشارات شیرازه

این کتاب مجموعه‌ای از مقالات پژوهشی درباره فعالیت‌های سوسیال‌دموکرات‌های ارمنی در تبریز و گیلان و همچنین نقش آنان در شکل‌گیری حزب دموکرات ایران است. در نخستین مقاله با عنوان «ارامنه ایرانی و پیدایش سوسیالیسم در ایران (۱۹۰۵ـ۱۹۱۱)» نوشته خسرو شاکری، روند شکل‌گیری گروه سوسیال‌دموکرات تبریز بررسی می‌شود. نویسنده در این مقاله به نامه‌نگاری‌ها و ارتباطات این گروه با رهبران شناخته‌شده سوسیال‌دموکراسی اروپا، از جمله کارل کائوتسکی و گئورگی پلخانف، می‌پردازد و نیز به فعالیت‌های سوسیال‌دموکرات‌های گیلان اشاره دارد. مقاله دوم کتاب با عنوان «حزب سوسیال‌دموکرات هنچاکیست و جنبش انقلابی در ایران» نوشته آرسن گوایدر، به تحلیل نقش حزب هنچاکیست در مبارزات مشروطه‌خواهان علیه استبداد محمدعلی‌شاه اختصاص یافته است. در این مقاله همچنین از تشکیل گروه سوسیال‌دموکرات گیلان و دیگر فعالیت‌های مرتبط با جنبش انقلابی آن دوران سخن به میان آمده است. در سایر مقالات این کتاب، علل و زمینه‌های انقلاب مشروطه، تحولات سیاسی پس از آن و رخدادهای اجتماعی و سیاسی ایران در دوره دوم مجلس شورای ملی مورد بحث قرار گرفته است. از جمله این مقالات می‌توان به «ایران پس از انقلاب» نوشته آرشاویر چلنگریان، «انقلاب ایران» اثر تیگران درویش و «دگرگونی در ایران» نوشته آرداشس شهبازیان اشاره کرد. این مجموعه پژوهشی تصویری دقیق از نقش ارامنه و جریان‌های سوسیال‌دموکرات در تاریخ سیاسی معاصر ایران ارائه می‌دهد.