کتاب نگاره‌خوانی اثر ابوالعلاء سودآور، ترجمه علیرضا بهارلو، انتشارات نشر مان

کتاب «نگاره‌خوانی» مجموعه‌ای از مقاله‌ها دربارهٔ نقاشی و نقاشان عصر صفوی و نقش حامیان هنری در اعتلای هنر نگارگری ایرانی است. با بررسی دقیق نسخه‌های خطی و نگاره‌های به‌جا‌مانده از هنرمندان این دوران، روشن می‌شود که بسیاری از تحولات سبکی و نوآوری‌ها در عرصۀ نگارگری ایرانی، نتیجهٔ حمایت‌های درباری و تأثیر نگرش و سلیقۀ سفارش‌دهندگان این آثار بوده است. هرچند نقش حاکمان صفوی در تکوین ایدئولوژی سیاسی تشیع و پایه‌گذاری دولت تازه‌ای در خاورمیانه، به‌ویژه در ایران، اهمیتی بنیادین دارد، نباید از پیوستگی مفهومی و ساختاری میان این گرایش‌های سیاسی‌ـ‌مذهبی با تحول فرهنگ بصری و شکل‌گیری هنر و معماری نوین عصر صفوی غافل ماند. راهبرد تفسیری کتاب بر این اصل استوار است که بازتاب سیاست‌ورزی و نمود فرهنگ درباری صفوی را می‌توان در مجموعه نسخه‌های مصوّر و تک‌نگاره‌های خلق‌شده در پرتو حمایت شاهان، شاهزادگان و امیران قدرتمند این دوره مشاهده و تحلیل کرد. در این چارچوب، سبک نقاشی‌های برجای‌مانده از نامدارترین هنرمندان قرون دهم و یازدهم هجری معرفی و بررسی شده است. پژوهش در تاریخ هنر ایران با توجه به تکثر فرهنگی و تنوع چشمگیر سبک‌ها، نیازمند نگرشی میان‌رشته‌ای و بهره‌گیری از روش‌های نوین برای شناسایی و تحلیل ساختار نقاشی ایرانی است. کتاب «نگاره‌خوانی» دربردارندهٔ پنج مقاله تخصصی دربارهٔ نقاشی و نقاشان عصر صفوی است که آثارشان تصویری متفاوت از بافت سیاسی و فرهنگی امپراتوری صفویِ ایرانی و شیعی ارائه می‌دهد و از طریق رسانهٔ تصویر، آن را تثبیت می‌کند. از دیگر محورهای این مجموعه، بررسی تأثیر هنر و هنرمندان ایرانی بر هنر شبه‌قاره و بازتاب آن در تحولات سبک‌شناختی نگارگری گورکانیان هند است. نویسندهٔ کتاب، ابوالعلاء سودآور، پژوهشگر و ایران‌شناس برجستهٔ معاصر، با رویکردی تاریخ‌محور به خوانش و تحلیل دگرگونی‌های کتاب‌آرایی ایرانی در قرن یازدهم هجری / شانزدهم میلادی پرداخته است. روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی کتاب بر پایهٔ مطالعهٔ نشانه‌های بصری موجود در نگاره‌ها و تطبیق آن‌ها با رویدادهای تاریخی و اسناد مکتوب آن دوران سامان یافته است. مسئلهٔ اصلی در این پژوهش، بررسی تأثیر سیاست‌ورزی و جلوه‌های فرهنگ سلطنتی در شکل‌گیری سبک نقاشی دربار صفوی است. در این میان، شماری از نقاشان مهم اما کمترشناخته‌شدۀ این دوره نیز معرفی و آثارشان از منظر سبک‌شناسی تحلیل شده است.