کتاب خاطره‎‌های ‎ما اثر لوئیجی پیراندلو، ترجمه رضا قیصریه، انتشارات نیلا

داستان «خاطره‌های ما» که نخستین‌بار در سال ۱۹۱۲ منتشر شد، یکی از نمونه‌های درخشان کاوش پیراندلو در مفهوم حافظه و هویت است. نویسنده با بهره‌گیری از موقعیتی ظاهراً ساده و روزمره – بازگشت مردی به زادگاهش و دیدار با دوستی قدیمی – سفری درونی و فلسفی را آغاز می‌کند که در آن مرز میان حافظه، واقعیت و خودشناسی از هم فرو می‌پاشد. کارلینو برسی، نقاشی سیسیلی، پس از سال‌ها زندگی در رم به شهر کودکی‌اش بازمی‌گردد. او انتظار دارد این بازگشت سرشار از حس نوستالژی، اطمینان و پیوندی دوباره با گذشته باشد، اما به‌جای آن با فضایی روبه‌رو می‌شود که هم آشناست و هم بیگانه. شهر تغییر نکرده، اما تجربه‌ی او از آن دیگر همان نیست؛ خاطراتی که زمانی روشن و گرم بودند، اکنون تیره، لغزان و دور از دسترس شده‌اند. گره اصلی روایت با دیدار کارلینو و دکتر پالومبا شکل می‌گیرد؛ مردی که خود را نزدیک‌ترین دوست دوران کودکی او می‌داند و خاطراتی فراوان و دقیق از آن سال‌ها در ذهن دارد. پالومبا از ماجراهای پرشور، بازی‌های خیابانی و لحظاتی سخن می‌گوید که برای کارلینو کاملاً ناآشناست. این تضاد، تنشی بنیادین می‌آفریند: آیا حافظه‌ی پالومبا درست است و حافظه‌ی کارلینو دچار خلل شده؟ یا هر دو تنها بازتاب ذهن‌هایی متفاوت‌اند؟ پیراندلو با این موقعیت، خواننده را به قلب بحران مدرنیستی هویت و حافظه می‌برد. پرسش محوری داستان چنین است: واقعیت کدام است و ما چگونه می‌توانیم حقیقت را بشناسیم، وقتی گذشته تنها در ذهن‌هایمان وجود دارد و هر ذهن، جهانی مستقل می‌سازد؟ مضامین اصلی «خاطره‌های ما» به‌طور مستقیم با دغدغه‌های فلسفی و ادبی پیراندلو پیوند دارند. نخست، **حافظه‌ی ذهنی و شکل‌گیری هویت**: کارلینو درمی‌یابد هویت او تا چه حد بر پایه‌ی خاطراتش شکل گرفته است. وقتی این خاطرات زیر سؤال می‌روند یا با خاطرات دیگران سازگار نیستند، بنیان «خود» نیز متزلزل می‌شود. دوم، **توهم واقعیت**: پیراندلو نشان می‌دهد آنچه ما «واقعیت» می‌پنداریم، بیشتر بر شالوده‌ای لرزان از خاطرات گزینشی، برداشت‌های شخصی و احساسات فردی استوار است. و سوم، **بی‌ثباتی درونی و پوچی**: نویسنده بی‌آنکه پاسخی قطعی ارائه دهد، وضعیتی از سردرگمی و تردید را ترسیم می‌کند؛ جایی که کارلینو در پایان میان باور و شک معلق می‌ماند. سبک نگارش پیراندلو در این اثر، تلفیقی از سادگی و ظرافت است. نثر او لحنی آرام، صادقانه و تأمل‌برانگیز دارد که با طنزی تلخ و نگاهی نقادانه به خود و جهان همراه است. در ظاهر، روایت از رویدادی عادی سخن می‌گوید، اما در لایه‌های زیرین، شکنندگی و سردرگمی وجود انسانی را برملا می‌سازد. این ویژگیِ خاص سبک پیراندلو – تبدیل موقعیت‌های روزمره به میدان‌های اندیشگی – بعدها در نمایشنامه‌های مشهورش همچون «شش شخصیت در جستجوی نویسنده» نیز تبلور یافت. از نظر جایگاه ادبی، «خاطره‌های ما» بخشی از پروژه‌ی گسترده پیراندلو در بررسی نسبیت حقیقت و ناپایداری هویت به‌شمار می‌آید. این داستان، در کنار آثاری چون «یکی، هیچ‌کس و صد هزار»، بخش دیگری از پازل فکری او درباره‌ی انسان مدرن را کامل می‌کند. چنان‌که والتر استارکی به‌درستی یادآور می‌شود، از دید پیراندلو آنچه زندگی را معنا می‌بخشد، خودِ واقعیت نیست، بلکه تفسیر و معنایی است که انسان به آن می‌دهد. در پایان، «خاطره‌های ما» داستانی کوتاه اما ژرف است که با نثری موجز و زبانی روان، پرسشی بنیادی درباره‌ی مرز میان حافظه، هویت و حقیقت پیش می‌کشد. اثری که یادآور می‌شود گذشته‌ای که بر آن تکیه می‌کنیم، ممکن است در برابر نگاه دیگری فروبپاشد و ما را با پرسشی بی‌پاسخ درباره‌ی «خودِ واقعی»‌مان تنها بگذارد.