کتاب قدرت عذرخواهی اثر بورلی انگل، ترجمه سارا کمالی، انتشارات میلکان

کتاب «قدرت عذرخواهی: گام‌هایی شفابخش برای دگرگون کردن تمام روابط شما» نوشته‌ی بورلی انگل (LMFT)، نخستین‌بار در سال ۱۳۸۰ (۲۰۰۱ میلادی) توسط انتشارات وایلی منتشر شد و به‌سرعت جایگاه خود را به‌عنوان یکی از منابع برجسته در حوزه‌ی روابط بین‌فردی و خودیاری تثبیت کرد. انگل با پیشینه‌ای گسترده در روان‌درمانی و مشاوره، در این اثر به موضوعی می‌پردازد که با وجود سادگی ظاهری، در عمل اغلب نادیده گرفته می‌شود: «عذرخواهی». او در سراسر کتاب نشان می‌دهد که عذرخواهی صادقانه چگونه می‌تواند روابط آسیب‌دیده را ترمیم کند و هم‌زمان به سلامت روانی و عاطفی خود فرد نیز یاری رساند. از نگاه انگل، عذرخواهی فراتر از گفتن یک «متأسفم» ساده است؛ فرآیندی چندلایه که دربرگیرنده‌ی عذرخواهی‌کننده، دریافت‌کننده، شرایط پیرامون، درخواست عذرخواهی، پذیرش یا رد آن و حتی جبران خسارت است. انگل توضیح می‌دهد چرا برخی افراد به‌دلیل باورهای فرهنگی، ترس از احساس شرم یا حفظ غرور از عذرخواهی پرهیز می‌کنند، در حالی که گروهی دیگر به‌طور افراطی عذرخواهی می‌کنند و همین امر عزت نفس آن‌ها را کاهش می‌دهد. کتاب با بررسی این الگوهای ناسالم، به خواننده می‌آموزد چگونه میان سکوت آسیب‌زا و عذرخواهی بیش از حد، تعادلی سالم برقرار کند. به‌گفته‌ی نویسنده، سه اصل بنیادین در قلب عذرخواهی مؤثر وجود دارد: «پشیمانی»، «مسئولیت‌پذیری» و «جبران». از نظر انگل، زمانی عذرخواهی معنا پیدا می‌کند که هر سه عنصر در آن حضور داشته باشند. پشیمانی نشان می‌دهد احساسات فرد آسیب‌دیده جدی گرفته شده، مسئولیت‌پذیری مانع از سرزنش دیگران یا شرایط می‌شود و جبران، تمایل واقعی برای اصلاح اشتباه را به‌نمایش می‌گذارد. او هشدار می‌دهد که عذرخواهی‌های ظاهری مانند «متأسفم اگر ناراحت شدی» یا کوچک‌شمردن احساسات طرف مقابل نه‌تنها مؤثر نیستند، بلکه زخم را عمیق‌تر می‌کنند. کتاب «قدرت عذرخواهی» با زبانی ساده، ساختاری کاربردی و سرشار از تمرین‌ها، مثال‌های واقعی و راهکارهای عملی نوشته شده است. این راهکارها از عذرخواهی در روابط خانوادگی و عاشقانه گرفته تا محیط‌های کاری و حتی عذرخواهی از کسانی که دیگر در زندگی ما حضور ندارند را دربر می‌گیرد. همچنین نویسنده به موضوعاتی می‌پردازد که کمتر در آثار مشابه به آن‌ها پرداخته شده است؛ از جمله برخورد با افرادی که هرگز عذرخواهی نمی‌کنند یا شیوه‌های آموزش همدلی و مسئولیت‌پذیری به کودکان از راه تمرین عذرخواهی. در بخش تحلیلی، کتاب سه مضمون اصلی را برجسته می‌سازد. نخست، پیوند میان عذرخواهی و بازسازی عزت نفس: پذیرش خطا می‌تواند بار شرم و گناه را سبک کرده و احساس درک‌شدن را در طرف مقابل تقویت کند. دوم، اهمیت صداقت و اصالت در عذرخواهی: یک عذرخواهی واقعی باید بدون توجیه‌گری و کاملاً صادقانه باشد. سوم، نقش عذرخواهی در سلامت روان و عاطفه‌ی فردی: رنجش‌های حل‌نشده و احساس گناه انباشته‌شده می‌توانند زنجیره‌ای از آسیب‌های روانی ایجاد کنند که تنها با پذیرش مسئولیت می‌توان آن را گسست. با وجود نقاط قوت فراوان، اثر انگل بی‌نقص نیست. شماری از خوانندگان معتقدند که در زمینه‌ی روابط آزارگرانه یا خشونت‌آمیز، راهکارهای ارائه‌شده عمق کافی ندارند و عذرخواهی در چنین موقعیت‌هایی گاهی می‌تواند به ابزاری برای دست‌کاری احساسی بدل شود. همچنین تمرکز کمتر نویسنده بر «چگونگی درخواست عذرخواهی» در مقایسه با «چگونگی ارائه‌ی آن» یکی از نقدهای مطرح درباره‌ی کتاب است. افزون بر این، در فرهنگ‌های مختلف، معیارهای عذرخواهی صادقانه متفاوت‌اند و این موضوع ممکن است موجب نیاز به سازگاری فرهنگی در اجرای توصیه‌های کتاب شود. در مجموع، «قدرت عذرخواهی» اثری است تأمل‌برانگیز که ارزش بنیادی عذرخواهی را در بازسازی روابط انسانی و ایجاد آرامش درونی به‌روشنی نشان می‌دهد. بورلی انگل در این کتاب عذرخواهی را از سطح یک رفتار اجتماعی معمول به مرتبه‌ی یک عمل دگرگون‌کننده ارتقا می‌دهد؛ عملی که نیازمند فروتنی، شهامت و صداقت است و می‌تواند پل‌های سوخته‌ی میان انسان‌ها را دوباره بنا کند. پیام نهایی کتاب آشکار است: عذرخواهی صادقانه، هنگامی که با حس مسئولیت و جبران واقعی همراه شود، قدرتی شفابخش دارد که نه‌تنها روابط، بلکه خودِ فرد را نیز متحول می‌کند.