کتاب مانویت اثر مجموعهٔ نویسندگان و میشل تاردیو، ترجمه مجموعهٔ مترجمان، انتشارات نشر ثالث

دین مانوی آیینی عرفانی و ترکیبی از آموزه‌های مسیحی، زرتشتی، بودایی و گنوسی بود که مانی، پسر فاتک همدانی، در سدهٔ سوم میلادی در ایران‌شهر بنیان نهاد. این دین، ایدهٔ «مسیح منجی» را از مسیحیت، باور به دوگانگی نیکی و بدی را از آیین زرتشتی یا زروانی، و مفهوم تناسخ را از آیین بودایی وام گرفته بود. در باور مانوی، نبرد میان دو جهانِ تاریکی و روشنایی سرانجام به نابودی ماده و رهایی روح می‌انجامد. جهان مادی در این آیین نماد تاریکی و پلیدی است و انسان، که موجودی دوگانه به شمار می‌آید ـ روح او از دنیای روشنایی و جسمش از دنیای تاریکی است ـ می‌تواند در نهایت به نیروهای روشنایی برای پیروزی بر ظلمت یاری رساند. آیین مانوی در مدت کوتاهی بر گستره‌ای وسیع از جهان آن روز، از خاورمیانه و اروپا تا شمال آفریقا، هند، چین و آسیای میانه گسترش یافت و تا سدهٔ دهم میلادی همچنان قدرت و نفوذ جهانی خود را حفظ کرد. با گذر زمان، از گسترهٔ این آیین کاسته شد. دشمنی موبدان زرتشتی با مانی و آموزه‌هایش، تکفیر پیروان مانویت از سوی مسلمانان، و همچنین مخالفت کلیسای کاتولیک که این باور را الحاد اعلام کرده بود، سبب افول مانوی‌گری در جهان گردید. با این همه، پیروان مانی تا مدت‌ها همبستگی خویش را حفظ کردند و بر دین خود استوار ماندند. در اندیشهٔ مانوی، انسان دارای دو بُعد است: بُعدی خدایی و نورانی و بُعدی اهریمنی و تاریک، که نتیجهٔ درآمیختن نور و ظلمت در دوران اسطوره‌ای آفرینش است. انسان باید به بخش الهیِ وجود خود که همان ذرات نور دربند است توجه کند و جسم و دنیای مادی را به فراموشی بسپارد. هرگونه تمایل به زیبایی، هنر، شکوفایی استعدادها، محبت و برادری در این آیین نوعی عبادت به شمار می‌رفت، چراکه به روح مربوط می‌شد و نشانی از بازگشت به نور بود. مانویان باور داشتند که در پایان جهان، نبردی بزرگ میان نور و ظلمت روی می‌دهد و در آن، روح بر ماده، نور بر تاریکی و خیر بر شر پیروز می‌گردد. آنگاه ارواح دربند که انوار خدایی‌اند، از زندان جسم و جهان رهایی یافته و به سرزمین روشنایی بازمی‌گردند. هرچند قرن‌هاست که مانویان از صحنهٔ تاریخ کنار رفته‌اند و این دین دیگر پیروانی ندارد، اما تأثیر ژرف و انکارناپذیر آن در عرفان اسلامی و مسیحی همچنان قابل بازیابی است. کتاب حاضر شرحی دقیق و جامع از آیین مانویت ارائه می‌دهد و شامل چهار مقالهٔ کامل است که خواننده را برای درک بهتر مباحث و شناخت ژرف‌تر این آیین کهن یاری می‌کند.