کتاب مسئله چین اثر برتراند راسل، ترجمه امیر سلطان زاده، انتشارات علم

برتراند راسل، فیلسوف نامدار بریتانیایی قرن بیستم، علاوه‌بر جایگاه برجسته‌اش در فلسفه، یک ریاضی‌دان برجسته و فعال سیاسی-اجتماعی نیز بود. او در سال‌های ۱۹۲۰ تا ۱۹۲۱ به چین سفر کرد و در جریان این سفر، کتاب «مسئلۀ چین» را نگاشت؛ اثری که یک سال بعد، یعنی در ۱۹۲۲ منتشر شد. راسل به چین نه‌تنها به‌عنوان یک کشور شرقی، بلکه به‌مثابۀ نیرویی بالقوه برای صلح جهانی و منبعی سرشار از ارزش‌ها و خرد نگاه می‌کرد. او باور داشت که این فرهنگ کهن می‌تواند جایگزینی معنادار برای ارزش‌های تمدن غربی به‌شمار آید. همچنین او در طول سفر خود در پی فهم ریشه‌ها و پیامدهای آشفتگی‌های سیاسی و اجتماعی چین بود؛ مسائلی چون خیزش ناسیونالیسم و ظهور کمونیسم، که در آن دوران ساختار جامعه چین را تحت‌تأثیر قرار داده بود. کتاب «مسئلۀ چین» در پانزده فصل تدوین شده است و هر فصل به بررسی بُعدی متفاوت از تاریخ، فرهنگ، سیاست و چشم‌اندازهای آینده چین اختصاص دارد. راسل کتاب را با طرح پرسش‌هایی آغاز می‌کند که ممکن است ذهن یک بازدیدکنندۀ اروپایی را دربارۀ چین درگیر کند؛ پرسش‌هایی همچون این‌که چرا چین در قرن نوزدهم دچار ضعف و عقب‌ماندگی شد؟ چگونه قدرت‌های غربی و ژاپن بر اوضاع داخلی چین نفوذ یافتند؟ و این تمدن کهن چه چیزی از فلسفه، هنر و اخلاق می‌تواند به جهان بیافزاید؟ پس از این مقدمه، راسل مروری جامع بر تاریخ باستانی و مدرن چین ارائه می‌دهد و ضمن بیان شکست‌ها و موفقیت‌های سلسله‌های مختلف، نقاط قوت و ضعف ساختار سیاسی و اجتماعی کشور را برجسته می‌سازد. یکی از موضوعات مهم در این اثر، مقایسۀ روندهای چین و ژاپن است. راسل ژاپن را نمونه‌ای موفق‌تر در مسیر مدرنیزاسیون و سازگاری با نفوذ غرب می‌داند و همین نقطه را در برابر وضعیت چین، کانون تحلیل خود قرار می‌دهد. او علاوه‌بر این، به بررسی وضعیت سیاسی شرق آسیا در آغاز قرن بیستم می‌پردازد و روابط قدرت میان چین، ژاپن، روسیه و ایالات متحده را تحلیل می‌کند. در فصل‌های پایانی نیز راسل با نگاهی آینده‌نگر، پیش‌بینی‌هایی دربارۀ مسیر توسعه چین و نقش آتی آن در جهان ارائه می‌دهد و هم‌زمان پیشنهادهایی برای تقویت جایگاه این کشور مطرح می‌کند. در مجموع، کتاب «مسئلۀ چین» را می‌توان یکی از برجسته‌ترین آثار فلسفی-سیاسی راسل دانست. این اثر بازتاب‌دهندۀ وجوه اخلاقی و عملی اندیشه اوست؛ به‌ویژه گرایش او به بشردوستی و صلح‌طلبی. اهمیت اثر در آن است که ضمن داشتن ویژگی‌های یک سفرنامه خواندنی و جذاب، رویکردی تحلیلی و دقیق به مسائل سیاسی و فرهنگی چین ارائه می‌دهد و دیدگاهی ژرف در اختیار خواننده می‌گذارد.