کتاب مرسو چه کسی را کشت؟ اثر کمال داوود، ترجمه ابوالفضل الله دادی، انتشارات نگاه

کتاب «مرسو چه کسی را کشت» نوشته‌ی کمال داوود، یک پاسخ جسورانه و چندلایه به رمان کلاسیک «بیگانه» آلبر کامو است که نه تنها داستان را بازنویسی می‌کند، بلکه با ارائه‌ی دیدگاهی جدید، چهره‌ی بی‌نام و بی‌صدا در رمان اصلی را به زندگی می‌آورد. این اثر، اولین رمان نویسنده‌ی الجزایری کمال داوود، با گشودن دریچه‌ای به زندگی مرد عربی که در رمان «بیگانه» به قتل می‌رسد، به سؤالاتی عمیق درباره‌ی هویت، استعمار، و سکوت تاریخ پاسخ می‌دهد. در این کتاب، مرد عربی که در رمان کامو تنها به عنوان «مرد عرب» ذکر شده، به‌عنوان «یوسف»، برادر پیرمردی که داستان زندگی خود را به یک دانشجوی دانشگاهی روایت می‌کند، شناخته می‌شود. این پیرمرد، که در گوشه‌ای از الجزیره زندگی می‌کند، با گفت‌وگویی صمیمی و گاه تلخ، زمینه‌های تاریخی و اجتماعی قتل را بررسی می‌کند: چگونه یک جامعه‌ی تحت استعمار، انسان‌ها را به نقش‌هایی محدود کرده که در نهایت به خشونت می‌انجامد. کمال داوود با استفاده از روایتی چندلایه، نه تنها به تحلیل اجتماعی و سیاسی می‌پردازد، بلکه با جزئیاتی احساسی، زندگی یوسف و خانواده‌اش را به تصویر می‌کشد: از روزهای کودکی در شهرک‌های کوچک الجزیره، تا تنش‌های ناشی از تبعیض و سرکوب در دوران استعمار فرانسوی. این کتاب، با ترکیبی از رمان‌نویسی و تاریخ‌نگاری، به ما نشان می‌دهد که قتل در «بیگانه» تنها یک رویداد تصادفی نبوده، بلکه نمادی از تضادهای عمیق بین فرهنگ‌ها و قدرت‌های سیاسی است. داوود با زبانی پرحساست و پررمز و رمز، به خواننده می‌گوید: «شما در رمان کامو، مرد عرب را دیدید، اما هرگز او را نشنیدید. این کتاب، صدایی است که از سال‌ها سکوت بیرون آمده است.» این اثر، که در فرانسه با عنوان‌های «مورسو بررسی مجدد» و «بیگانه کامو در آینه» به فارسی ترجمه شده، نه تنها به عنوان یک کتاب ادبی، بلکه به عنوان یک سخنرانی سیاسی و اخلاقی، مورد تحسین نقدگران و خوانندگان قرار گرفته است. داوود، با تجربه‌ی خود به عنوان روزنامه‌نگار و سردبیر در الجزیره، به‌خوبی توانسته است تأثیر استعمار فرانسوی بر هویت الجزایری‌ها را در قالب داستانی جذاب و چالش‌برانگیز بیان کند. کتاب «مرسو چه کسی را کشت»، نه تنها یک پاسخ به «بیگانه» است، بلکه یک دعوت به تفکر درباره‌ی اینکه چگونه تاریخ‌های ما، از طریق داستان‌هایی که می‌نویسیم، به‌روز می‌شوند. اگر به داستان‌هایی که از زاویه‌ی دیگری به تاریخ نگاه می‌کنند علاقه دارید، این کتاب نه تنها یک مطالعه‌ی ادبی، بلکه یک تجربه‌ی تغییر‌دهنده‌ی دیدگاه خواهد بود. برای کسانی که از «بیگانه» الهام گرفته‌اند، این کتاب مانند یک آینه‌ی تاریکی است که به ما نشان می‌دهد چگونه در سایه‌ی داستان‌های دیگران، هویت‌های خود را از دست داده‌ایم.