کتاب اصول دراماتورژی اثر رابرت اسکنلن، ترجمه سیدحسین رسولی، انتشارات نیماژ

کتاب «اصول دراماتورژی» نوشته‌ی رابرت اسکنلن از آثار مهم و تازه‌منتشرشده در حوزه‌ی تئاتر است. دراماتورژی و نقش آن در فرایند آماده‌سازی نمایش برای اجرا، دست‌کم در ده سال گذشته یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات در جامعه‌ی تئاتری ایران بوده است. با این حال، منابع مکتوب و ترجمه‌شده به زبان فارسی در این زمینه بسیار اندک‌اند. یکی از کتاب‌هایی که توانسته خلأ موجود را تا حدی برطرف کند، همین اثر اسکنلن با عنوان «اصول دراماتورژی» است. این کتاب به بررسی قوانین و ساختارهای بنیادینی می‌پردازد که در پس‌زمینه‌ی هر صحنه‌ی نمایشی و هر رویداد اجرایی، فارغ از سبک یا شیوه‌ی کارگردانی، وجود دارند. اسکنلن در اثر خود همه‌ی جزئیات و مراحل لازم برای دراماتورژی تولید را مرحله‌به‌مرحله توضیح داده و فرایندی را شرح می‌دهد که در تئاترهای حرفه‌ای جهان به‌کار گرفته می‌شود. نویسنده در «اصول دراماتورژی» تأکید دارد که فرم و کنش، اساس و زیربنای همه‌ی اجراهای نمایشی هستند. او در مقابل، تمرکز صرف بر عناصر داستانی را یکی از خطاهای همیشگی و بازدارنده در تمرین و اجرای تئاتر می‌داند. از این منظر، کتاب نه‌تنها در امتداد تئاتر کلاسیک، بلکه درباره‌ی رویکردهای معاصر همچون تئاتر پست‌دراماتیک نیز سخن می‌گوید. «اصول دراماتورژی» اثری کاربردی و آموزشی است که می‌تواند به‌عنوان یک منبع جامع برای کارگردانان، دراماتورژها، بازیگران، طراحان صحنه و نمایشنامه‌نویسان مورد استفاده قرار گیرد. اسکنلن با ارائه‌ی نمودارهای دقیق، دستورالعمل‌های متنی و تحلیل‌های مرحله‌ای، روشی عملی و روشن در اختیار هنرجویان و حرفه‌ای‌های تئاتر قرار می‌دهد؛ روشی که جای خالی آن در بسیاری از کلاس‌های دراماتورژی احساس می‌شد. یکی از نکات برجسته‌ی این کتاب، معرفی تکنیک «مهره-پیرنگ» است؛ روشی نوآورانه که خود اسکنلن آن را طراحی کرده و ابزاری مؤثر برای تحلیل ساختاری نمایشنامه‌ها به‌شمار می‌رود. بدین ترتیب، «اصول دراماتورژی» نه‌فقط کتابی درسی، بلکه راهنمایی تخصصی برای آموزش و رشد حرفه‌ای کارگردانان و نمایشنامه‌نویسان است.