کتاب فریاد در ویرانه‌ها اثر الکساندرا کوزلیک، ترجمه ابوالفضل الله دادی، انتشارات فرهنگ نشر نو

رمان «فریاد در ویرانه‌ها» (Cries in the Ruins) نوشته الکساندرا کوزلیک، نویسنده‌ی اوکراینی-فرانسوی متولد ۱۹۷۶ در شهر کان (کن) نزدیک نیروگاه چرنوبیل، نخستین اثر ادبی اوست که در سال ۲۰۱۹ منتشر شد و به‌سرعت او را به‌عنوان یکی از صداهای نوین و تأثیرگذار ادبیات معاصر فرانسه معرفی کرد. این رمان، با ترکیبی از تاریخ، رئالیسم جادویی، و خاطرات تلخ تبعید، سفری فلسفی-روانشناختی را به خواننده ارائه می‌دهد که در آن، تراژدی چرنوبیل به‌عنوان پایه‌ای برای بررسی مفاهیمی مانند هویت، عشق، و تاب‌آوری انسان در برابر سقوط و تخریب، تبدیل می‌شود. کوزلیک، با الهام از ریشه‌های اوکراینی خود و تجربه‌ی خانوادگی از تبعید، در این اثر به‌طور عمیق به تأثیرات فرهنگی و روانی فاجعه‌ی هسته‌ای چرنوبیل می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه یک رویداد تاریخی می‌تواند به‌عنوان یک سیمای اصلی در شکل‌گیری هویت فردی و جمعی عمل کند. داستان رمان در آوریل ۱۹۸۶، در شهر پریپیات (شهری که به‌سرعت پس از فاجعه‌ی چرنوبیل خالی شد)، آغاز می‌شود و حول دو نوجوان، لنا (۱۳ ساله) و دوستش ایوان، می‌چرخد. فاجعه‌ی هسته‌ای، باعث می‌شود لنا به‌طور ناگهانی از زندگی‌اش در سرزمین اجدادی خود محروم شود و به فرانسه مهاجرت کند، در حالی که ایوان در ویرانه‌های اطراف نیروگاه باقی می‌ماند. روایت، که عمدتاً از دیدگاه لنا شکل می‌گیرد، دو مسیر متقاطع را دنبال می‌کند: یکی، جستجوی هویت و جایگاهی در جامعه‌ی فرانسوی توسط یک دختر آواره که با فرهنگ جدید، ادبیات مدرن (از کامو و کوندرا تا افلاطون و آنتیگونه)، و خاطرات تلخ گذشته درگیر است؛ و دیگری، مقاومت ساکن‌های محلی در برابر ویرانی و سکوت جهانی درباره‌ی فاجعه، که ایوان با آرامش و امید خاموش، در آن زندگی می‌کند. کوزلیک با استفاده از سبکی پر از تصاویر طبیعی و افسانه‌ای، زخم‌های روانی لنا را در فرانسه به‌صورتی توصیف می‌کند که هر جمله‌ای، نه‌تنها داستان را پیش می‌برد، بلکه به خواننده یادآوری می‌کند که «هویت، نه‌تنها یک سفر، بلکه یک جنگ است که در آن، هر خاطره، یک جبهه است». در سال ۲۰۰۶، ۲۰ سال پس از فاجعه، نامه‌ای نیامده، که در آن نام ایوان به‌طور مخفی ذکر شده، لا را به بازگشت به اوکراین می‌کشد. در ویرانه‌های شهر پریپیات، لا با درختی روبرو می‌شود که در آن حروف نام خود و ایوان، در گذشته، حک شده بود، و اکنون هر ساله ایوان یک قلب جدید بر آن اضافه می‌کند. این درخت، نمادی از حضوری خاموش اما ماندگار، در لحظه‌ی دیدار دوباره‌ی لا و ایوان، به‌عنوان پلی بین گذشته و حال، عمل می‌کند. در این لحظه، اشیای دوران کودکی (عروسک قدیمی، مجسمه‌های یادگاری) با لحظه‌ی وصال آن‌ها آمیخته می‌شوند و به‌گونه‌ای توصیف می‌شوند که خواننده را به‌طور غیرمستقیم به تفکر درباره‌ی اینکه «آیا عشق، نه‌تنها یک حس، بلکه یک ساختار است که در آن، هر لحظه، یک سرزمین جدید می‌سازیم»، دعوت می‌کند. کوزلیک با استفاده از ارجاعات ادبی پررنگ (از کامو تا آنتیگونه)، نثری گرم و شاعرانه، و ترکیبی از خاطرات شخصی و تاریخی، به‌طور غیرمستقیم به چالش‌های امروزی درباره‌ی هویت، تبعید، و امید پاسخ می‌دهد. این رمان، که جوایزی مانند جایزه توتم لیسه (۲۰۲۰)، جایزه ملی شیرها برای ادبیات (۲۰۲۱)، و نامزدی نهایی جوایز گونکور را در کارنامه دارد، نه‌تنها یک روایت تاریخی، بلکه یک سرود شاعرانه به سوی زندگی است که در آن، «هر ویرانه، یک فرصت برای ساختن دوباره است». این اثر، با وجود سادگی ساختار، پر از لایه‌های معنایی است و به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کتاب‌های ادبیات معاصر، همچنان مورد توجه نقدگران و خوانندگان قرار دارد. برای کسانی که به دنبال درک عمیق‌تر از رابطه‌ی انسان با گذشته، سرزمین، و عشق هستند، «فریاد در ویرانه‌ها» نه‌تنها یک کتاب، بلکه یک سفر روحانی است که به آن‌ها می‌آموزد که «در تاریکی‌های ویرانه‌ها، همیشه یک فریاد وجود دارد که به ما یادآوری می‌کند که زندگی، همیشه، ادامه دارد».