کتاب قتل از دید چند راوی اثر سامانتا داونینگ، ترجمه زهرا امین کارسیدانی، انتشارات شبنا

رمان «قتل از دید چند راوی» نوشته‌ی سامانتا داونینگ، اثری از نویسنده‌ی برجسته‌ی آمریکایی در ژانر تریلر روان‌شناختی است که در سال ۲۰۲۲ منتشر شد. این رمان کوتاه، در عین ایجاز و فشردگی، از تأثیرگذارترین آثار داونینگ به‌شمار می‌آید. نویسنده که پیش‌تر با رمان‌هایی چون «همسر دوست‌داشتنی من» و «او این بازی را شروع کرد» جایگاه خود را به‌عنوان یکی از صداهای تازه و پُرهياهوی ادبیات معاصر تثبیت کرده بود، در این اثر نیز بار دیگر نشان می‌دهد چگونه می‌تواند با روایتی نفس‌گیر و پرتعلیق، مرز میان حقیقت و دروغ، اعتماد و خیانت را در ذهن مخاطب به چالش بکشد. قهرمان داستان، «شلبی»، زنی است که در کالیفرنیای شمالی به شغل پرسه‌دهی سگ‌ها مشغول است. در یکی از روزهای کاری، پس از بازگرداندن هاسکی‌ای به نام «پلاتو» به خانه‌ی صاحبش، با صحنه‌ای هولناک مواجه می‌شود: «تاد برک»، تاجر خوش‌نام و صاحب سگ، در حمام خانه‌اش بی‌جان افتاده است. برک چهره‌ای شناخته‌شده و موجه در جامعه به‌حساب می‌آید؛ بنیان‌گذار شرکتی موفق در زمینه‌ی مکمل‌های ارگانیک که زندگی‌ای منظم و تصویری سالم از خود ارائه داده است. با این حال، مرگ ناگهانی او پرده از مجموعه‌ای از رازها، دروغ‌ها و روابط پیچیده برمی‌دارد. ورود «کارآگاه کارلا گری‌دی» به صحنه، آغاز تحقیقات رسمی را رقم می‌زند. روایت رمان از دو منظر پیش می‌رود: شلبی، شاهد و درگیر مستقیم ماجرا، و گری‌دی، کارآگاهی با ذهنی تحلیل‌گر و رویکردی دقیق. این روایت دوگانه، امکان مشاهده‌ی ماجرا از دو زاویه‌ی متفاوت را فراهم کرده و به پیچیدگی معما و تعلیق داستانی می‌افزاید. در طول روایت، شلبی در مرکز سوءظن قرار می‌گیرد و در عین حال روابط پرتنش تاد با همسرش «رجینا» و همسایه‌هایش، بستر تازه‌ای برای گمانه‌زنی و ابهام فراهم می‌سازد. با پیشروی داستان، لایه‌های پنهان زندگی تاد آشکار می‌شود؛ از مشکلات مالی پنهان‌مانده تا رازهای شخصی و روابطی که چهره‌ای متفاوت از ظاهر آرام و آراسته‌ی او نشان می‌دهند. هم‌زمان شلبی هرچه بیشتر درگیر پرونده شده و سایه‌ی تردید بر تمام روابطش سنگینی می‌کند. کارآگاه گری‌دی نیز با دقتی موشکافانه مسیر تحقیق را دنبال می‌کند و هر بار به نشانه‌ها و سرنخ‌های تازه‌ای دست می‌یابد که ابعاد تازه‌ای از ماجرا را روشن می‌سازد. داونینگ در «قتل از دید چند راوی» با ترکیب تعلیق روان‌شناختی و طنزی تلخ، نگاهی انتقادی به جامعه و انگیزه‌های انسانی می‌افکند. او نشان می‌دهد پشت ظاهر آرام و منظم زندگی روزمره، چه رازهایی می‌تواند پنهان باشد؛ همین ویژگی سبب شده این اثر نه‌تنها معمایی جنایی و سرگرم‌کننده، بلکه روایتی تفکربرانگیز درباره‌ی روابط انسانی و شکنندگی اعتماد باشد. از منظر مفهومی و مضمونی، داونینگ بار دیگر به پرسش‌های بنیادین خود بازمی‌گردد: آیا ما می‌توانیم به نزدیک‌ترین افراد اعتماد کنیم؟ تا چه حد در زندگی‌های عادی، تاریکی و پیش‌بینی‌ناپذیری نهفته است؟ و در نهایت، آشکار شدن حقیقت چه بهایی دارد، زمانی که فاش شدن آن می‌تواند همه‌چیز را ویران کند؟ عنوان انگلیسی کتاب، برگرفته از ضرب‌المثل «let sleeping dogs lie» به‌معنای «بهتر است گذشته را دست‌نزنیم»، نیز اشاره‌ای نمادین و کنایه‌آمیز به همین مضمون دارد؛ جست‌وجوی حقیقت گاه خطرناک‌تر از نادیده گرفتن آن است. واکنش منتقدان و خوانندگان به این اثر عمدتاً مثبت بوده است. سرعت بالای روایت، ریتم منسجم و پیچش نهایی غیرقابل‌پیش‌بینی از جمله عواملی است که تحسین منتقدان را برانگیخته است. البته برخی از خوانندگان بر این باورند که به سبب کوتاهی اثر، شخصیت‌پردازی در مقایسه با رمان‌های بلند داونینگ عمق کمتری دارد، با این حال بسیاری از منتقدان «قتل از دید چند راوی» را نمونه‌ای خوش‌ساخت از توانایی نویسنده در خلق تعلیق و بازی روانی با ذهن مخاطب می‌دانند. در نهایت، این رمان ثابت می‌کند که سامانتا داونینگ حتی در قالبی کوتاه نیز قادر است همان شدت، جذابیت و گیرایی روایت‌های روان‌شناختی خود را حفظ کند. «قتل از دید چند راوی» تجربه‌ای پرکشش و لذت‌بخش برای دوستداران آثار اوست و در عین حال، نقطه‌ی آغازی مناسب برای خوانندگانی محسوب می‌شود که می‌خواهند برای نخستین‌بار با جهان پرتعلیق و ذهن‌کاوانه‌ی این نویسنده آشنا شوند.