کتاب تاریخ‌نگاری اقتصاد ایران طی شش دهه اثر عباس شاکری، انتشارات نشر نی

کتاب «تاریخ‌نگاری اقتصاد ایران طی شش دهه» اثر عباس شاکری، حاصل سال‌ها تدریس، تحقیق و تأمل عمیق نویسنده درباره اقتصاد ایران است. این اثر تلاشی است برای رمزگشایی از یکی از پیچیده‌ترین و ماندگارترین معماهای تاریخ معاصر: چرا با وجود منابع عظیم مادی و انسانی و اجرای دوازده برنامه توسعه، اقتصاد ایران هنوز با رشد پایین، تورم بالا و مداوم، بیکاری گسترده و نابرابری روزافزون مواجه است؟ این کتاب از دغدغه‌ای عمیق و برخاسته از تجربه‌ی زیسته نویسنده شکل گرفته است؛ دغدغه‌ای که از مشاهده و نقد سیاست‌های فقرآفرین و رشدزدا و نیز از رنج حاصل از گسترش منافع رانت‌جویانه و دست‌های سوداگر در عرصه تصمیم‌گیری‌های اقتصادی، سخن می‌گوید. شاکری در این اثر با نقد جدی رویکردهای رایج در تحلیل اقتصاد ایران ــ رویکردهایی که اغلب سطحی، جزئی‌نگر و فاقد نگاه جامع هستند ــ می‌کوشد علل واقعی و ریشه‌ای وضعیت کنونی اقتصاد کشور را واکاوی کند. رویکرد عباس شاکری در «تاریخ‌نگاری اقتصاد ایران»، تحلیلی علمی، نظام‌مند و در عین حال انتقادی است. او بی‌پروا به نام بردن از سیاست‌گذاران و مدیران اقتصادی می‌پردازد و با بررسی عملکرد آنان، نشان می‌دهد چگونه برخی جریان‌های فکری و سیاستی در طول دهه‌ها، به تضعیف عوامل مولد، افزایش نابرابری و قربانی شدن مردم در برابر منافع گروه‌های سوداگر انجامیده‌اند. ساختار این کتاب همچون سفری تحلیلی در تاریخ اقتصاد ایران، از سال ۱۳۴۰ تا ۱۴۰۰، طراحی شده است. این سفر با فصلی درباره روش‌شناسی پژوهش و نقد مبانی نظری و فکری حاکم بر سیاست‌گذاری اقتصادی، به‌ویژه از دهه ۱۳۷۰ به بعد، آغاز می‌شود. سپس تحولات اقتصادی در قالب دوره‌های تاریخی بررسی می‌شود؛ از دهه ۱۳۴۰ و سال‌های منتهی به انقلاب، تا دوران جنگ تحمیلی و دوره پس از آن که سرآغاز اجرای سیاست‌های تعدیل اقتصادی و نقطه عطفی در ساختار اقتصاد ایران به شمار می‌آید. در ادامه، نویسنده با دقتی تحلیلی، سیاست‌ها و عملکرد دولت‌ها را در قالب برنامه‌های توسعه سوم، چهارم و پنجم بررسی می‌کند؛ از دولت آیت‌الله هاشمی رفسنجانی تا دولت شهید سید ابراهیم رئیسی. در این بخش، موضوعاتی چون سیاست‌های آزادسازی نرخ ارز، شوک‌های ارزی، فرآیند جنجالی خصوصی‌سازی، پیدایش و گسترش بانک‌های خصوصی و تأثیر آن‌ها بر رشد نقدینگی، بازار مسکن و اجرای طرح هدفمندی یارانه‌ها با جزئیات و بر اساس آمار و داده‌های واقعی تحلیل می‌شود. در فصل پایانی، کتاب به تحلیل ماهیت ساختاری و توزیعی تورم در اقتصاد ایران می‌پردازد و با جمع‌بندی نکات پیشین، تصویری روشن از ریشه‌های نهادی و تاریخی مشکلات اقتصادی کشور ارائه می‌دهد. «تاریخ‌نگاری اقتصاد ایران» در مجموع اثری است جامع و انتقادی که می‌کوشد پاسخی علمی و مستند به این پرسش بنیادین بدهد: چرا با وجود دهه‌ها برنامه‌ریزی، منابع گسترده و شعارهای توسعه‌محور، اقتصاد ایران همچنان در مسیر واگرایی حرکت کرده و از دستیابی به رشد پایدار بازمانده است؟