کتاب سیاه اثر کارل گوستاو یونگ، ترجمه عباس علیخانی، انتشارات نشر مصدق

کتاب «سیاه» اثر کارل گوستاو یونگ، مجموعه‌ای از دفترچه‌های شخصی اوست که همچون دفتر ثبت خاطرات بالینی و آزمایشگاه روانی خصوصی‌اش عمل می‌کنند. این نوشته‌ها که برای دهه‌ها پنهان مانده بودند، سرانجام در سال ۲۰۲۰ منتشر شدند و گزارش دست‌اول و بی‌ویرایشی از دوره‌ای به شمار می‌روند که یونگ خود آن را «مواجهه با ناخودآگاه» نامیده بود؛ سفری درونی که او از آن به‌عنوان «اکتشافی به سوی قطب دیگر جهان» یاد می‌کرد. آغاز این سفر درونی به نوامبر ۱۹۱۳ و به دوران پرآشوب پس از جدایی فکری و شخصی یونگ از زیگموند فروید بازمی‌گردد. در آن زمان، او به‌جای گریز از بحران روانی و سرگشتگی خویش، تصمیم گرفت با آن به‌گونه‌ای آگاهانه و مستقیم روبه‌رو شود. این تجربه با گفت‌وگویی درونی و تکان‌دهنده با خودِ روان آغاز شد: «روح من، روح من، کجایی؟ صدایم را می‌شنوی؟ ... پس از سال‌هایی طولانی از سرگردانی، دوباره به سوی تو آمده‌ام...» یونگ این مواجهه را از طریق روشی انجام داد که بعدها آن را «تخیل فعال» نامید؛ شیوه‌ای برای برقراری گفت‌وگویی هشیار با رویاها، تصاویر و صداهایی که از ژرفای ناخودآگاه برمی‌خاستند. هرچند او بیم آن داشت که گرفتار روان‌پریشی شده باشد، اما ارزش این تجربیات را عمیقاً درک می‌کرد. در این دفترها، خواننده شاهد گفت‌وگوهای یونگ با شخصیت‌های درونی‌اش، از جمله «فیلمون» و «سالومه» است. به گفته نزدیکانش، او اجازه نمی‌داد این چهره‌های درونی از او جدا شوند، مگر زمانی که هدف و پیام حضورشان را آشکار سازند. «کتاب سیاه» را باید سرچشمه و پیش‌نویس اثر معروف‌تر یونگ، یعنی «کتاب سرخ» دانست. اگر «کتاب سرخ» بازآفرینی هنری و اسطوره‌ای از سفر درونی اوست، «کتاب‌های سیاه» گزارش روزانه و بی‌پیرایه‌ای از فرایند اکتشاف روان است. این دفترها ما را به قلب تجربه یونگ می‌برند و اجازه می‌دهند شاهد زایش تدریجی مفاهیم بنیادی روان‌شناسی تحلیلی باشیم؛ ایده‌هایی مانند «ناخودآگاه جمعی»، «کهن‌الگوها» و فرایند «تفرد»، که نخستین بار از دل تجربیات شخصی و عمیق او شکل گرفتند. با آغاز جنگ جهانی اول، یونگ دریافت که این مکاشفات فردی با بحران بزرگ فرهنگی و جمعی عصر او پیوند خورده است. از همین رو، انتشار «کتاب سیاه» را می‌توان رویدادی تعیین‌کننده در مطالعات یونگی دانست؛ زیرا نشان می‌دهد که روان‌شناسی تحلیلی نه صرفاً حاصل نظریه‌پردازی انتزاعی، بلکه نتیجه یک جست‌وجوی شجاعانه و بی‌پروا در قلمرو ناآشنا و رمزآلود روان انسان است؛ سفری که در آن کاشف، خود موضوع و ابزار آزمون بود.