کتاب ملی‌سازی ایران اثر افشین مرعشی، ترجمه شهربانو صارمی، انتشارات ققنوس

آنگاه که ناصرالدین‌شاه قاجار خود را «سایۀ خدا بر زمین» می‌خواند، بنیان مشروعیت سلطنت او بر برداشت‌های قدسی از نهاد پادشاهی استوار بود. اما تا سال ۱۳۲۰، زمانی که محمدرضاشاه پهلوی به قدرت رسید، زبان قدرت سلطنتی در بستر ملی‌گرایی مدرن شکل تازه‌ای یافت و معنایی نو از مشروعیت سیاسی پدید آورد. در فاصلهٔ سال‌های ۱۲۴۸ تا ۱۳۱۸، پادشاهی سنتی ایران در روندی پیچیده از دگرگونی‌های نهادی، فرهنگی و گفتمانی، به دولتی مدرن و به مفهوم «دولت-ملت» بدل شد. نویسنده در این اثر به ریشه‌یابی و تبار این تحولات می‌پردازد و پیوند سه‌گانۀ میان دولت، جامعه و فرهنگ را دنبال می‌کند تا روند مدرن‌شدن ساختار قدرت در ایران را روشن سازد. او نشان می‌دهد که دولت قاجار، با الهام از الگوهای متأخر سلطنت‌های اروپایی و از رهگذر آیین‌ها، جشن‌ها و نمایش‌های شهری، به بازتعریف تصویر عمومی قدرت پرداخت. در همان زمان، روشنفکران ایرانی با بازخوانی تاریخ باستان و بازآفرینی حافظۀ فرهنگی، تلاش کردند تا مفهوم «اصالت ایرانی» را با ضرورت‌های مدرنیته هماهنگ کنند. نویسنده در بررسی زنجیره‌ای از این دگرگونی‌ها توضیح می‌دهد که دولت مدرن چگونه از طریق مهندسی حافظۀ جمعی، سازمان‌دهی نمادهای ملی و بازتولید عناصر فرهنگی، فرهنگی نو پدید آورد؛ فرهنگی که بر هم‌پوشانی و پیوستگی میان دولت، ملت و تاریخ تکیه دارد و شالودۀ هویت سیاسی مدرن ایران را شکل می‌دهد.