کتاب سینماگر متفکر اثر بهمن مقصودلو، انتشارات برج

کتاب «سینماگر متفکر: گفت‌وگو با داریوش مهرجویی» نوشته‌ی بهمن مقصودلو، پژوهشگر، مستندساز، منتقد و مدرس نام‌آشنای سینماست. او که دکترای مطالعات سینما از دانشگاه کلمبیا دارد، تاکنون بیش از ده کتاب درباره‌ی سینما تألیف کرده است. مقصودلو در این اثر، زندگی و آثار یکی از برجسته‌ترین فیلم‌سازان ایران را با دقت و رویکردی پژوهشی بررسی می‌کند. در پیش‌گفتار کتاب، نویسنده نخستین مواجهه‌ی خود با فیلم ماندگار «گاو» و دیدار با غلامحسین ساعدی را انگیزه‌ی اصلی نگارش این اثر می‌داند. او تأکید می‌کند که این کتاب صرفاً پژوهشی نظری نیست، بلکه حاصل تجربه‌ای زنده و شخصی از ارتباط نزدیک با فیلم‌سازی متفکر و خلاق است. لحظه‌ی تلخ دریافت خبر قتل دردناک مهرجویی در حالی‌که نویسنده در سفر به اروپا و در انتظار دریافت سناریوی تازه‌ی او بوده، بُعد انسانی و احساسی کتاب را ژرف‌تر کرده و اهمیت زندگی هنرمندان و ماندگاری آثارشان را یادآور می‌شود. نیمی از کتاب – که هسته‌ی اصلی آن را تشکیل می‌دهد – گفت‌وگویی مفصل با داریوش مهرجویی است. این گفت‌وگو از دوران کودکی و زمینه‌ی خانوادگی او آغاز می‌شود و تصویری دقیق از شکل‌گیری علاقه‌های هنری او به دست می‌دهد؛ از نقاشی و مینیاتور تا موسیقی و نوازندگی سنتور، از آشنایی با فرهاد مشکات در انجمن ایران و آمریکا تا آموختن بازیگری نزد ژان رنوار. روایت مقصودلو نشان می‌دهد که چگونه تجربه‌های شخصی، تحصیلات و ارتباط‌های فرهنگی مهرجویی، پایه‌های جهان‌بینی فلسفی و هنری او را شکل داده‌اند. بخش مهمی از کتاب به روایت فرایند شکل‌گیری فیلم «گاو» و همکاری مهرجویی با غلامحسین ساعدی اختصاص دارد؛ روایتی که یکی از جذاب‌ترین و تاثیرگذارترین بخش‌های کتاب به شمار می‌آید. در ادامه، مقصودلو آثار پس از «گاو» را نیز بررسی می‌کند؛ از «مدرسه‌ای که می‌رفتیم» تا «اجاره‌نشین‌ها» با طنزی استعاری و از «هامون» به‌عنوان بازتابی از نگرش فلسفی و تصویر روشنفکران زمانه‌ی مهرجویی یاد می‌کند. تحلیل چهار فیلم زن‌محور مهرجویی – «بانو»، «سارا»، «پری» و «لیلا» – از دیگر بخش‌های برجسته‌ی این کتاب است. این بخش‌ها نگاه اجتماعی و فلسفی مهرجویی به زن، اجتماع و انسان را با دقت تحلیل می‌کنند و نشان می‌دهند که چگونه جهان فکری او در قالب شخصیت‌های زن، ابعاد تازه‌ای از پیچیدگی روانی و فرهنگی جامعه‌ی ایرانی را آشکار می‌سازد. در پایان، کتاب با ارائه‌ی شناسنامه‌ی کامل فیلم‌های داریوش مهرجویی از «الماس ۳۳» (۱۳۴۶) تا «لامینور» (۱۴۰۱) به مستندسازی جامع مسیر خلاقانه‌ی این فیلم‌ساز می‌پردازد. این بخش با دقت پژوهشی بالا، امکان بررسی تطبیقی سیر هنری مهرجویی را برای پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان حرفه‌ای سینما فراهم می‌کند. «سینماگر متفکر» چهره‌ای روشن و انسانی از داریوش مهرجویی، فیلم‌سازی متفکر، پیشگام و تأثیرگذار، ترسیم می‌کند؛ کتابی ارزشمند و راه‌گشا برای پژوهشگران، علاقه‌مندان و دانشجویان سینما که مسیر خلاقانه، فلسفی و پیچیده‌ی این هنرمند برجسته را با دقت و عمق می‌نمایاند.