کتاب تاریخ فرهنگی مدارس اسلامی اثر زهرا مینایی، انتشارات پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی

کتاب «تاریخ فرهنگی مدارس اسلامی» نوشته زهرا مینائی، اثری نوآورانه و چندبعدی است که با تمرکز بر دوره پهلوی دوم، به بررسی شکل‌گیری مدارس اسلامی و مواجهه‌ی آن‌ها با جریان مدرنیته می‌پردازد و با الهام از روش تبارشناسی فوکو، از روایت‌های کلیشه‌ای و دوگانه‌سازی‌های رایج میان سنت و مدرنیته فاصله می‌گیرد تا مدارس اسلامی را به‌عنوان پدیده‌هایی چندوجهی و متکثر تحلیل کند. این کتاب با رویکردی ترکیبی از تاریخ، اجتماع و فلسفه، با بررسی اسناد، روایت‌ها و خاطرات، شرایط امکان ظهور مدارس اسلامی، نقش نیروهای مذهبی، و تأثیر تحولات سیاسی و اجتماعی را به‌طور جامع واکاوی می‌کند. ساختار کتاب از مقدمه‌ای مفصل درباره رویکرد پژوهشی، فصل‌هایی درباره نظریه فوکو و مواجهه با مدرنیته، شرایط تاریخی ظهور مدارس اسلامی، ناپیوستگی‌های تربیتی، شکل‌بندی برنامه‌های درسی دینی، تکنولوژی‌های قدرت در آموزش علم، و تحلیل مواجهه با مدرنیته به‌مثابه تحولی آموزشی، تشکیل شده است. مینائی با تأکید بر اینکه مدارس اسلامی نه‌تنها پاسخی به چالش‌های مدرنیته بودند، بلکه با ترکیبی از سنت و نوآوری، به‌عنوان فضایی برای بازاندیشی در مفهوم تربیت دینی و مدرسه‌داری عمل کردند، به نقد روایت‌های غالب و ارائه‌ی دیدگاهی جدید درباره‌ی این مدارس پرداخته است. این اثر، با ترکیبی از تحلیل‌های تاریخی، اجتماعی و فلسفی، نه‌تنها به روایت تاریخی می‌پردازد، بلکه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کتاب‌های معاصر در حوزه‌ی مطالعات مدرسه‌داری و تربیت دینی، به خواننده یادآوری می‌کند که «در مواجهه با مدرنیته، مدارس اسلامی نه‌تنها سرزمینی برای حفظ سنت بودند، بلکه مکانی برای خلق هویت‌های جدید و تطبیق با زمان خود بودند». این کتاب، با وجود تمرکز بر دوره پهلوی دوم، پیام‌هایی جدید و مرتبط با زمان خود دارد و برای علاقه‌مندان به تاریخ فرهنگی، مطالعات اجتماعی و تربیتی، یک منبع ارزشمند است.