کتاب خاک کارخانه اثر شیوا خادمی، انتشارات اطراف

کتاب «خاک کارخانه» اثری در ژانر مستندنگاری و تاریخ شفاهی است. شیوا خادمی، عکاس و نویسنده‌ی این کتاب، با نگاهی عاطفی و در جست‌وجوی ریشه‌های خود، مسیر عکاسی و گفت‌وگو با همکاران سالخورده‌ی مادربزرگش، عزیزجون، را آغاز می‌کند؛ زنی که در دهه‌ی ۱۳۲۰ کارگر کارخانه‌ی چیت‌سازی بهشهر بوده است. او خیلی زود درمی‌یابد که این گفت‌وگوهای به‌ظاهر ساده، چیزی فراتر از خاطره‌گوییِ کارگران بازنشسته است؛ روایت‌هایی پرشور از مردمانی که همچنان با عشق و سرسختی به محیط کاری قدیمی‌شان دلبسته‌اند. ### روایت تاریخ کار از دل خاطرات به‌تدریج از دل این خاطرات کاری، فضایی زنده و جامع شکل می‌گیرد؛ فضایی که نه‌تنها در تحلیل و ارزیابی تاریخ صنعت و مسیر کسب‌وکار در ایران کارآمد است، بلکه تصویری روشن از پیوند عمیق بین محیط کار، هویت شهری و مناسبات اجتماعی مردم بهشهر پیش چشم مخاطب می‌گذارد. کتاب «خاک کارخانه» قصه‌ی یک صنعت و دنیای کار را روایت می‌کند، اما از زبان کسانی که همواره در حاشیه مانده‌اند؛ روایتگرانی که در تاریخ اقتصادی و صنعتی ایران کمتر دیده و شنیده شده‌اند. ### صدای خاموش کارگران این کتاب نگاهی از درون دارد، اما نه از جایگاه رده‌های رسمی و مدیران، بلکه از منظر کارگران و نیروهای انسانیِ خاموشی که بخش مهمی از تاریخ کار را ساخته‌اند. در «خاک کارخانه»، تجربه‌ی کارگران بومی و مهاجری ثبت شده که روزگاری زندگی‌شان با صدای سوت کارخانه‌ی چیت‌سازی تنظیم می‌شد. آشپزها، معلمان اکابر، زنان ریسنده و بافنده که توان زانوها و دستانشان را در تار و پود پارچه‌ها تنیده‌اند، و مردانی که شبانه‌روز ماشین‌ها را سرپا نگه داشته‌اند، در این دفتر زنده می‌شوند؛ مردمانی که در روایت تاریخ کار ایران کمتر مجال دیده‌شدن یافته‌اند. ### پیوند طبیعت و صنعت در روایت تصویری نثر روان و عکس‌های رنگی شیوا خادمی با هنرمندی، آمیزش جغرافیای سرسبز بهشهر با سازه‌ی صنعتی کارخانه را بازتاب می‌دهند. این هم‌نشینی طبیعت شمال با فلز، چرخ‌دنده و دوک، تصاویری سینمایی و به‌یادماندنی پدید آورده است. تجربه‌نگاری انسانی و ظریف «خاک کارخانه» چنان زنده و ریزبافت‌ است که بوی گل‌های وحشی و خزه‌های مازندران را در ذهن می‌نشاند. ### پژوهشی پنج‌ساله برای ثبت یک تاریخ ناگفته هم‌نوایی متن با اقلیم شمال و بافت کارگری کارخانه، حاصل پژوهشی پنج‌ساله از سوی شیوا خادمی است. همین دقت پژوهشی در کنار عکس‌های مستند و تأثیرگذار او، کتاب «خاک کارخانه» را به اثری ارزشمند در حوزه‌ی مستندنگاری اجتماعی تبدیل کرده که نه‌تنها تاریخ فراموش‌شده‌ی یک صنعت، بلکه زندگی و هویت کارگران گمنام ایران را برای همیشه ثبت می‌کند.