کتاب هارمونی مدرن اثر ایگل فیلدهال، ترجمه مصطفی کمال پورتراب، انتشارات سرود

کتاب «هارمونی مدرن» اثر آرتور ایگل‌ فیلدهال که نخستین‌بار در سال ۱۹۱۵ منتشر شد، تلاشی جدی برای پر کردن فاصله میان نظریه‌های کلاسیک هارمونی و شیوه‌های نوگرایانه و آوانگارد اوایل قرن بیستم است. نویسنده در مقدمه‌ی کتاب تاکید می‌کند که جریان موسیقی مدرن «به‌ظاهر تمامی نظریه‌های پیشین را کنار زده»، اما در واقع «همه‌ی گرایش‌های تازه ریشه در اصول بنیادی استادان بزرگ»، از موتزارت و بتهوون تا واگنر و استراوس دارند. به همین دلیل، هدف او ارائه‌ی توضیحاتی روشن و کاربردی است که هم برای علاقه‌مندان عمومی با آشنایی اندک از موسیقی سودمند باشد و هم برای دانشجویان هارمونی. برای این منظور، فیلدهال واژه‌نامه‌ای جامع از اصطلاحات موسیقایی گردآورده و تمرین‌های عملی متعددی را به‌عنوان ضمیمه در پایان کتاب افزوده است. ساختار اصلی کتاب از شانزده فصل تشکیل شده و مسیر آموزشی آن از مباحث مقدماتی تا پیچیده‌ترین دستاوردهای هارمونی آوانگارد قرن بیستم امتداد می‌یابد. در فصل‌های آغازین، نویسنده با بهره‌گیری از «آزادی بیشتر در چهارچوب‌های سنتی» به قواعد کلاسیک حرکت آکوردها می‌پردازد و سپس به «تأثیرپذیری از دستگاه‌های مدال» توجه نشان می‌دهد. هر فصل با مثال‌های فراوان، تحلیل‌های دقیق و توضیحات روشن همراه است تا شیوه‌ی صحیحِ به‌کارگیری ایده‌های هارمونیک برای خواننده ملموس شود. فیلدهال تلاش کرده از رویکرد خشک و صرفاً نظری فاصله بگیرد تا موسیقیدانان عملی نیز بتوانند به‌راحتی از مطالب استفاده کنند. در فصل‌های میانی، موضوعاتی چون «کروماتیک» و «نت‌های غیرهارمونیک» مورد بررسی قرار می‌گیرد. فصل مهمی نیز با عنوان «ساختارهای نوین آکوردی» به معرفی نظریه‌ی «قانون طبیعی و تجربه‌ی عملی» اختصاص یافته است. در این بخش، نویسنده با آوردن نمونه‌هایی از آکوردهای غیردایره‌وار و کاربرد آن‌ها در آثار بتهوون، شوئنبرگ و راول، جایگاه این ساختارهای نوین را در موسیقی مدرن روشن می‌کند. همچنین کتاب «هارمونی مدرن» به «روش‌های امپرسیونیستی» به‌ویژه در آثار دبوسی و راول می‌پردازد و توضیح می‌دهد چگونه تکرار متوالی آکوردهای یکسان می‌تواند حالتی مبهم و شناور به بافت موسیقی ببخشد. در بخش‌هایی دیگر، پیوند میان ملودی و ریتم مورد توجه قرار گرفته و نشان داده می‌شود که هماهنگی این دو عنصر تا چه اندازه در خلق کیفیت‌های تازه و تأثیرگذار اهمیت دارد. در بخش پایانی، نویسنده به طرح دیدگاه‌های خود درباره‌ی «نقش تکنیک در خدمت خلاقیت»، ضرورت «تمرین در سبک‌های گوناگون» و بررسی «رابطه‌ی ارکستر و پیانو» می‌پردازد. دو پیوست کاربردی نیز در انتهای کتاب گنجانده شده که شامل تمرین‌های عملی برای درک بهتر مباحث هارمونی و همچنین واژه‌نامه‌ای کامل از اصطلاحات تخصصی است. این مجموعه کمک می‌کند خواننده علاوه بر مطالعه‌ی نظری، توانایی تحلیلی و مهارت در تفسیر هارمونیک را نیز در خود پرورش دهد. کتاب «هارمونی مدرن» به‌سبب تلفیق نگاه علمی، رویکرد آموزشی و مثال‌های عملی، از آثار ارزشمند در زمینه‌ی آموزش هارمونی و شناخت جریان‌های موسیقی مدرن به‌شمار می‌آید و همچنان برای پژوهشگران و هنرجویان موسیقی مرجعی سودمند است.