کتاب تاریخ جنون اثر میشل فوکو، ترجمه فاطمه ولیانی، انتشارات هرمس

کتاب «تاریخ جنون» با عنوان اصلی «جنون و تمدن: تاریخ جنون در عصر خرد» اثری است از فیلسوف برجسته فرانسوی، میشل فوکو، که در سال ۱۹۶۱ نگاشته شد. این کتاب نخستین اثر مهم فوکو به شمار می‌آید و به بررسی تحول معنای «جنون» در عرصه‌های فرهنگ، حقوق، سیاست، فلسفه و پزشکی از دوران قرون‌وسطی تا پایان قرن هجدهم می‌پردازد. فوکو در این اثر، ضمن نقد روش‌های تاریخی و مفهوم کلی تاریخ، نگاهی تازه به رابطه جنون و تمدن ارائه می‌دهد. «تاریخ جنون» نقطه عطفی در مسیر فکری فوکو به شمار می‌رود و نشانه‌ای از گذار او از پدیدارشناسی به سوی ساختارگرایی است. او هرچند از زبان و شیوه پدیدارشناسانه برای توصیف تجربه متغیر دیوانه به‌عنوان «دیگری» بهره می‌گیرد، اما این تغییر را حاصل ساختارهای قدرتمند اجتماعی می‌داند که در هر دوره تاریخی، درک انسان از عقل و جنون را شکل داده‌اند. فوکو نگارش این کتاب را بر پایه پژوهش‌های اولیه خود در زمینه روان‌شناسی و تجربه شخصی‌اش از مشکلات روانی و کار در بیمارستان‌های روانی آغاز کرد. همین تجربه‌های زیسته سبب شد او جنون را نه به‌عنوان یک بیماری فردی، بلکه به‌مثابه پدیده‌ای تاریخی و اجتماعی مطالعه کند. او در «تاریخ جنون» دگرگونی مفهوم جنون را در سه مرحله بررسی می‌کند: رنسانس، عصر کلاسیک (اواخر قرن هفدهم و بیشتر قرن هجدهم) و دوران مدرن. به باور فوکو، در عصر رنسانس، دیوانگان در هنر به‌عنوان دارندگان گونه‌ای از خرد ناشناخته و در ادبیات به‌عنوان کسانی تصویر می‌شدند که مرز میان واقعیت انسان و نقاب‌های او را آشکار می‌سازند. هنر و ادبیات این دوره، جنون را درگیر با عقل و در عین حال نمادی از نیروهای رازآمیز و تراژدی کیهانی معرفی می‌کردند. بااین‌حال، رنسانس در عین بازنمایی شاعرانه از دیوانگی، آغازگر روندی بود که به تفکیک عقلانی میان امر منطقی و نامنطقی انجامید.