کتاب اژدها اثر یوگنی شوارتس، ترجمه آبتین گلکار، انتشارات هرمس

نمایشنامه‌ی «اژدها» نخستین اثر یوگنی شوارتس بود که در تئاتر مسکو روی صحنه رفت؛ اما درست پس از اجرای نخست توقیف شد و تا پایان زندگی نویسنده دیگر هرگز اجازه‌ی اجرا پیدا نکرد. دلیل این ممنوعیت فضای سیاسی شوروی پس از جنگ بود؛ فضایی که چنین اثری را تلاشی برای براندازی حکومت تلقی می‌کرد. «اژدها» از منسجم‌ترین و شناخته‌شده‌ترین نمایشنامه‌های شوارتس به شمار می‌رود؛ اثری هجوآمیز و سیاسی که به‌روشنی شکل‌های مختلف توتالیتاریسم را به چالش می‌کشد. ممنوعیت اجرای این نمایش تنها در سال ۱۳۴۱ خورشیدی (۱۹۶۲ میلادی)، یعنی سال‌ها پس از درگذشت نویسنده، لغو شد. داستان نمایش بر محور تلاش شوالیه‌ای به نام لانسلو می‌چرخد؛ او می‌کوشد مردم سرزمینی را آزاد کند که سال‌هاست زیر سلطه‌ی حکمرانی خشن و بی‌رحمانه‌ی یک اژدها زندگی می‌کنند. با این حال، مقاومت و بی‌اعتمادی مردم راه او را دشوار می‌سازد. بیشتر آنان چنان به حضور اژدها خو گرفته‌اند که روش‌های ستمگرانه‌ی او را هرچند بیرحمانه، طبیعی و حتی تنها راه ممکن برای ادامه‌ی زندگی می‌پندارند. همین عادت به ستم، روح آن‌ها را فلج کرده و میل به مقاومت را از میان برده است. در جایی از نمایش، اژدها با طعنه به ماهیت انسان چنین اشاره می‌کند که روح بشر، برخلاف جسم، به آسانی نمی‌شکند؛ حتی اگر بارها پاره‌پاره شود، نه نابود می‌گردد بلکه تنها شکل دیگری از انعطاف‌پذیری را از خود نشان می‌دهد. این ساختار هوشمندانه، «اژدها» را به یکی از نمادین‌ترین نمایشنامه‌های ضد دیکتاتوری در تاریخ تئاتر روسیه بدل ساخته است؛ اثری که هم نقد سیاسی است و هم بازتابی از روان‌شناسی جمعی مردمی که با استبداد سازگار می‌شوند.