کتاب چت‌روم اثر اندا والش، انتشارات قطره

نمایشنامه‌ی «چت‌روم» اثر اندا والش (۱۳۸۴/۲۰۰۵) از شاخص‌ترین نمونه‌های درام معاصر به‌شمار می‌رود که با نگاهی تیزبینانه، پیامدهای روان‌شناختی و اجتماعی ارتباطات دیجیتال در میان نوجوانان را بررسی می‌کند. این اثر که در اصل برای برنامه‌ی National Theatre Connections نوشته شده، در قالب نمایشی تک‌پرده‌ای و با ریتمی سریع روایت می‌شود. تمرکز اصلی نمایش بر تأثیر فضای مجازی بر شکل‌گیری روابط انسانی و فرسایش همدلی در محیط‌های آنلاین است. داستان در بستری کاملاً دیجیتال رخ می‌دهد؛ جایی که شش نوجوان از طریق اتاق‌های گفت‌وگوی اینترنتی با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند. در اجرای صحنه‌ای، چت‌روم به‌صورت فیزیکی بر صحنه بازنمایی می‌شود و بازیگران، پیام‌های تایپ‌شده‌ی خود را با صدای بلند بیان می‌کنند. این شیوه‌ی اجرایی مرز میان جهان مجازی و واقعیت فیزیکی تماشاگر را از میان برمی‌دارد و تأثیر واقعی ارتباطات آنلاین بر روان انسان‌ها را عیان می‌سازد. هسته‌ی اصلی روایت بر شخصیت «جیم» متمرکز است؛ نوجوانی منزوی و افسرده که برای یافتن همدلی و بیان افکار خودکشی خود وارد یک چت‌روم می‌شود. او در این فضا با دو کاربر دیگر به نام‌های «ویلیام» و «ایوا» آشنا می‌گردد. برخلاف انتظار جیم، این دو نه‌تنها همدلی نشان نمی‌دهند بلکه با بی‌تفاوتی اخلاقی و کنجکاوی بیمارگونه تصمیم می‌گیرند وضعیت روانی او را دست‌کاری کنند. ویلیام و ایوا به‌تدریج جیم را از کاربران دلسوزتری چون «لورا» و «جک» جدا کرده و با بهره‌گیری از تحقیر، القای ناامیدی و دست‌کاری روانی، او را به سمت نابودی سوق می‌دهند. در این روند، مرگ جیم برای آنان به نوعی بازی هیجان‌انگیز در فضای مجازی بدل می‌شود؛ تجربه‌ای تکان‌دهنده که نشان می‌دهد چگونه فاصله‌ی دیجیتال می‌تواند مسئولیت اخلاقی را از میان ببرد. یکی از درون‌مایه‌های محوری نمایش، تبدیل ناشناسی اینترنتی به ابزاری برای خشونت و بی‌رحمی است. اندا والش نشان می‌دهد که حذف حضور فیزیکی در ارتباطات آنلاین چگونه به زوال همدلی انسانی می‌انجامد. کاربران در چنین فضایی، بدون مواجهه با پیامد واقعی رفتار خود، نقش‌هایی تازه برای خویش می‌سازند و دست به کنش‌هایی می‌زنند که در جهان واقعی هرگز انجام نمی‌دهند. این فاصله‌ی روانی میان کنش و پیامد، زمینه‌ساز بروز رفتارهای جامعه‌ستیزانه می‌شود. ویلیام و ایوا دقیقاً از همین خلأ اخلاقی بهره می‌برند؛ آن‌ها جیم را نه به‌عنوان انسانی واقعی، بلکه همچون سوژه‌ای برای آزمایش و سرگرمی می‌نگرند. نمایش در عین حال به مسئله‌ی بیگانگی نوجوانان نیز اشاره دارد. در جهان «چت‌روم»، هیچ شخصیت بزرگ‌سالی حضور ندارد و روایت در خلأیی از نظارت شکل می‌گیرد. این غیبت نمادین، نمایانگر دورانی است که نوجوانان، به‌ویژه در آغاز عصر اینترنت، جوامع دیجیتال خودمختار و گاه بی‌قانونی پدید می‌آورند. در چنین محیطی، قواعد اخلاقی و اجتماعی به‌سادگی دگرگون می‌شوند و روابط قدرت می‌توانند به سرعت چهره‌ای مخرب به خود بگیرند. تعامل میان شخصیت‌ها به‌روشنی نشان می‌دهد که چگونه فشار جمعی، دست‌کاری روانی و انزوای اجتماعی می‌تواند فردی آسیب‌پذیر را تا مرز فروپاشی روانی پیش ببرد. از منظر ساختار دراماتیک، «چت‌روم» با دیالوگ‌های کوتاه و تند خود، ریتمی نزدیک به مکالمات اینترنتی دارد. زبان نمایش آگاهانه سریع و بریده طراحی شده تا تجربه‌ی واقعی ارتباط در محیط‌های پیام‌رسان بازتاب یابد و تماشاگر احساس کند در حال مشاهده‌ی جریان زنده‌ی یک گفت‌وگوی آنلاین است. همین فشردگی زمانی گاهی باعث می‌شود روند تبدیل ویلیام و ایوا به تشویق‌کنندگان مستقیم خودکشی ناگهانی به نظر برسد. شخصیت‌های فرعی نیز، هرچند کمتر پیچیده‌اند، اما مکملی کارآمد برای پیشبرد ایده‌ی اصلی نمایش محسوب می‌شوند. با وجود این محدودیت‌ها، «چت‌روم» را می‌توان اثری پیش‌گویانه درباره‌ی خطرات فرهنگ دیجیتال دانست. این نمایش سال‌ها پیش از ظهور گسترده‌ی شبکه‌های اجتماعی امروزی نوشته شد، اما پدیده‌هایی چون آزار اینترنتی، دست‌کاری روانی آنلاین و بازی‌سازی خشونت را با دقتی خیره‌کننده پیش‌بینی کرده است. در نهایت، اثر اندا والش هشداری جدی درباره‌ی شکنندگی روانی نوجوانان در فضاهای آنلاین و زوال تدریجی همدلی انسانی در محیط‌های ارتباطی بی‌نظارت ارائه می‌دهد؛ هشداری که با گذشت سال‌ها، همچنان اعتبار و اهمیت خود را حفظ کرده است.