کتاب کیمیای وصال اثر محمد شجاعی، انتشارات سروش

کتاب «کیمیای وصال» بازنویسی و ویرایش درس‌های استاد محمد شجاعی با محوریت موضوع «تزکیه» است. این درس‌ها در دهۀ ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰ ایراد شده و از سال ۱۳۷۸ به بعد از رادیو قرآن پخش گردیده است. «کیمیای وصال» اثری ارزشمند در زمینه سیر و سلوک و خودشناسی اسلامی است و از دو فصل اصلی تشکیل شده است. فصل نخست به مباحث مقدماتی می‌پردازد؛ مباحثی چون حیات دنیوی و حیات حقیقی، حجاب‌های ظلمانی و نورانی، مرگ اختیاری، کمال ادراکات، حیات برتر، پیروی از دین و جایگاه انسان کامل. نویسنده در این فصل، پایه‌های معرفتی و اعتقادی سیر معنوی را تبیین می‌کند تا خواننده با دیدی روشن‌تر قدم در مسیر رشد و تزکیه نفس نهد. فصل دوم کتاب در ده بخش، منازل سیر و سلوک را تشریح می‌نماید. این مسیر معنوی با منزل «یقظه» یا بیداری آغاز می‌شود و سپس منازل «توبه»، «انابه»، «مراقبه»، «قصد»، «عزم»، «اراده»، «ادب»، «فقر» و در نهایت «انسان» را در بر می‌گیرد. مؤلف در هر بخش، پس از تعریف و بیان ماهیت هر منزل، ویژگی‌ها، نشانه‌ها و آثار آن را برای سالک شرح می‌دهد. او با استناد دقیق به آیات قرآن و روایات معصومان علیهم‌السلام، مباحث را مستدل و قابل درک‌تر کرده و برای روشنگری ذهن مخاطب، نمونه‌ها و مصادیق عملی ارائه داده است. در بخشی از کتاب به سخن گهربار مولای متقیان، امام علی علیه‌السلام، اشاره شده است که می‌فرمایند: خدا رحمت کند کسی را که بداند از کجا آمده، در کجاست و به کجا می‌رود. این سخن کلید فهم بسیاری از مباحث کتاب است؛ چرا که اگر انسان امروز در میان هیاهوی زندگی ماشینی، لحظه‌ای در خود تأمل کند و بپرسد از کجا آمده و مقصد نهایی او چیست، بی‌تردید در پی تغییر مسیر زندگی خود برمی‌آید تا آن را با هدف خلقت خویش هماهنگ سازد. برای هرکس که بخواهد بداند این حرکت چگونه آغاز می‌شود، مبانی معرفتی آن چیست و مسیر سلوک از کجا باید شروع و چگونه باید ادامه یابد، «کیمیای وصال» یکی از بهترین منابع راهنماست؛ اثری که علاوه بر راهگشایی، بصیرت‌بخش نیز هست. ویژگی‌های برجسته این کتاب، آن را از آثار مشابه متمایز می‌سازد. نخست، مؤلف آن عالمی آگاه و فقیهی سالک است که خود در مسیر سیر و سلوک گام نهاده و تجربه عملی دارد. دوم، رویکرد معرفتی و عقلانی کتاب است؛ بدین معنا که استاد شجاعی تنها به بیان بایدها اکتفا نکرده، بلکه کوشیده است چرایی و مبنای هر «باید» را با منطق روشن توضیح دهد تا حرکت سالک بر بنیاد آگاهی باشد. سوم، کاربردی بودن مباحث است؛ خواننده با بهره‌گیری از تعالیم این اثر می‌تواند زندگی روزمره خود را بر پایه سبک زندگی توحیدی بازسازی کند. و در نهایت، استفاده عالمانه از آیات و روایات در کنار نثر روان، شیرین و همه‌فهم، سبب شده است که «کیمیای وصال» نه‌تنها منبعی آموزشی، بلکه راهنمایی عملی برای سیر در مسیر معرفت و تزکیه نفس باشد.