کتاب عقل شناخت اثر قاسم ترخان، انتشارات شرکت چاپ و نشر بین الملل

نویسنده در کتاب «عقل‌شناخت» کوشیده است موضوع «عقل» را در سه حوزه‌ی چیستی، هستی و معرفت‌شناسی از منظر متکلمان و مفسران اسلامی مورد پژوهش و بررسی قرار دهد. در بخش **چیستی‌شناسی عقل**، پرسش‌های بنیادی متعددی مطرح شده است؛ ازجمله اینکه معنای لغوی عقل چیست و در اصطلاح علوم مختلف مانند معرفت‌شناسی، فلسفه و منطق، علم کلام، اخلاق و عرفان، فقه، اصول، تفسیر و حدیث چه تعریفی دارد. همچنین این مسئله بررسی می‌شود که آیا در متون دینی، عقل معنایی متفاوت از آنچه در فلسفه به‌کار می‌رود دارد یا نه. در ادامه، نویسنده به سیر تاریخی معنای لغوی عقل پرداخته و تعاریف آن را در آثار کلامی، تفسیری، فلسفی و فقهی بر پایه‌ی تاریخ وفات متکلمان، فلاسفه، مفسران و فقها تنظیم کرده است تا روشن شود که در دوره‌های نخستین، مفهوم عقل چه کاربردی داشته و آیا در گذر زمان دچار تحول و تطور شده است یا خیر. بخش **هستی‌شناسی عقل** به پرسش‌هایی درباره‌ی وجود و مراتب عقل اختصاص دارد. در این فصل بررسی می‌شود که در طول تاریخ علم، چه اندیشمندانی به چه مراتبی از عقل باور داشته یا آن را انکار کرده‌اند. افزون بر این، به موضوعاتی همچون نسبت فطرت و عقل، انواع قضایا و قیاسات عقلی و جایگاه هستی‌شناختی عقل در میان موجودات پرداخته شده است. در بخش **معرفت‌شناسی عقل**، اعتبار و حجیت عقل محور اصلی بحث است. نویسنده به بررسی محدودیت‌ها، عوامل رشد و موانع شکوفایی عقل، آثار و کارکردهای آن و نیز مناسبات و رابطه‌ی عقل و دین می‌پردازد. در تمامی این مباحث کوشیده شده است دیدگاه‌های متکلمان، فلاسفه و مفسران مسلمان به‌گونه‌ای روشن و منسجم تبیین شود تا خواننده بتواند با اندکی تأمل، تمایز میان این دیدگاه‌ها را دریابد و خود به انتخاب قول صحیح دست یابد. در موارد ضروری نیز دیدگاه‌های رقیب نقد و نظریه‌ی مختار ارائه شده و با استدلال‌های قرآنی، روایی و عقلی تقویت گردیده است. از مهم‌ترین **نوآوری‌های کتاب «عقل‌شناخت»**، بخش «عقل و دین» است. در این بخش تلاش شده با نگاهی جامع از منظر قرآن، مفسران و متکلمان، نسبت میان عقل و ایمان بررسی شود. نویسنده با عرضه‌ی رویکردهای عقل‌گرایی و ایمان‌گرایی به قرآن و استنطاق از آیات الهی، در نهایت به تبیین رویکرد عقل‌گرایی اعتدالی و توازن میان نقش عقل و نقش دین در هدایت انسان دست یافته است.