کتاب دیوان سالاری و نظام اداری در روزگار صفویه اثر عباسقلی غفاری فرد، انتشارات امیرکبیر

شیوه‌های غالب تاریخ‌نگاری در ایران، همچون شاه‌محوری، فردگرایی، نادیده‌گرفتن جامعه‌شناسی تاریخی، در سایه قرار دادن روان‌شناسی شخصیت‌های بزرگ تاریخی، بی‌اعتنایی به چرایی و چگونگی یا همان فلسفهٔ تاریخ، غلبهٔ شیوهٔ گزارشی و روایی، و همچنین کمبود چشمگیر تاریخ‌های محلی، موضوعی و تخصصی، ضرورت بازنگری در تاریخ‌نگاری ایران را آشکار می‌سازد. یکی از مهم‌ترین دلایل این بازنگری، به تاریخ صفویه در عرصه‌های اداری، اجتماعی، فرهنگی، نظامی، آموزشی، دادگستری، سفارتخانه‌ها و دیوان‌ها بازمی‌گردد. در این زمینه‌ها، جز چند نمونهٔ اندک – آن هم اغلب در قالب سفرنامه‌نویسی – پژوهش‌های مستقل و جامع صورت نگرفته است. برای نمونه، در ساختار اداری آن دوران می‌توان به نهادهایی چون وزارت، صدارت، انشا، استیفا، احتساب و دولت‌خانه اشاره کرد و در عرصهٔ نظامی نیز مناصبی چون قورچی، سپهسالار، امیرالامرا، بیگ، سلطان، خان و داروغه اهمیت ویژه‌ای داشته‌اند. من برای بازنگری در این حوزه‌ها، در گام نخست به تدوین کتابی با عنوان «فرهنگ تاریخ صفویه» پرداختم و در گام بعدی، کتاب حاضر را نگاشتم؛ اثری که به باورم برای واکاوی جامعهٔ صفوی و بررسی نقش و سهم نخست‌وزیران در ادارهٔ حکومت و مدیریت امور کشور ضرورتی انکارناپذیر داشت. در این کتاب، چشم‌اندازی گسترده از نهاد وزارت در ایران از آغاز تا روزگار سلسلهٔ صفویه ترسیم شده و وزارت و وزیران شاهان صفوی، از دورهٔ شاه اسماعیل اول تا برکناری شاه سلطان حسین، با تکیه بر زندگانی، کارکرد و نقش آنان در ساختار سیاسی و اداری بررسی شده است.