کتاب رشد فلسفی هگل اثر ریچارد کرونر، ترجمه محمد خیری، انتشارات کتاب طه

کتاب «رشد فلسفی هگل» نوشته‌ی ریچارد کِرونِر، در اصل مقدمه‌ای است که او بر آثار الهیاتی نخستین هگل نگاشته است. این مقدمه‌ی نسبتاً مفصل، چنان جایگاه و اهمیت یافته که خود به‌صورت رساله‌ای مستقل و ارزشمند در مطالعات هگل شناخته می‌شود. هدف اصلی این نوشتار، همان‌گونه که از عنوان آن پیداست، بررسی مسیر فکری هگل جوان از الهیات به‌سوی فلسفه‌ای نظام‌مند است. کرونر در این تحلیل بر آن است که ایده‌ی مرکزی در مسیر رشد فلسفی هگل، مفهوم «آشتی» یا به تعبیر دیالکتیکی ژرف‌تر آن، «رفع دوگانگی‌ها»ست؛ مفهومی که همچون نخ تسبیح، تمامی تحولات فکری هگل را به‌هم پیوند می‌دهد. او نشان می‌دهد که هگل جوان در میان شکاف‌ها و دوپارگی‌های زمانه‌ی خود گرفتار بود: شکاف میان سوژه و ابژه، انسان و خدا، عقل و ایمان، قانون و عشق و دیگر تقابل‌های بنیادین عصر جدید. به باور کرونر، کوشش اصلی هگل در این نوشته‌های اولیه، جست‌وجوی راهی به‌سوی وحدت، آشتی و کلّیتی پویا بود. این تلاش ابتدا در قالب الهیات و از خلال تفسیر تاریخی دین مسیحی آغاز شد، اما به‌تدریج به پیدایش دیالکتیک ویژه‌ی هگل انجامید. در این مسیر، هگل مفاهیم دینی را از معناهای سنتی بیرون کشید و در قالبی فلسفی بازآفرینی کرد. کرونر همچنین تصویری تازه و کم‌تر شناخته‌شده از هگل جوان ارائه می‌دهد؛ تصویری که برای خوانندگان سنتی آثار او غافلگیرکننده است. او می‌نویسد که در این متون، «هگل گاه حتی از کیرکگور نیز اگزیستانسیالیست‌تر ظاهر می‌شود». بر این اساس، کرونر توضیح می‌دهد که مفاهیمی چون «عشق» و «زندگی» که در رساله‌های جوانی هگل جایگاهی محوری دارند، صرفاً مفاهیمی عاطفی یا زیستی نیستند، بلکه نگاره‌های انضمامی و نخستین از مفهوم انتزاعی و دیالکتیکی «روح» در فلسفه‌ی پخته‌ی او به‌شمار می‌روند. به‌بیان دیگر، کرونر نشان می‌دهد که ایده‌ی بنیادین «روح» در «پدیدارشناسی روح» ریشه در تأملات الهیاتی و درون‌دینی هگل درباره‌ی عشق، ایمان و سرنوشت دارد. او با دقت مسیر گذار اندیشه‌ی هگل را دنبال می‌کند: از نقد «تحققی شدن» دین مسیحی ـ یعنی تبدیل ایمان زنده به شریعتی خشک و کلیسایی ـ تا رسیدن به مفهوم «سرنوشت» و سپس روییدن نخستین جوانه‌های دیالکتیک در نوشته‌ای کوتاه با عنوان «قطعه‌ای از یک سیستم». کرونر در پایان نشان می‌دهد که هگل چگونه در این روند، از منتقدی کانتی در برابر دین، به متفکری بدل می‌شود که در اندیشه‌ی آفرینش منطقی نوین برای فهم امر مطلق است؛ منطقی که بعدها شالوده‌ی فلسفه‌ی نظام‌مند و دیالکتیکی او را تشکیل می‌دهد.