کتاب تئاتر تجربی اثر جیمز روز اونز، ترجمه مصطفی اسلامیه، انتشارات سروش

جیمز روز-ایوانز، از برجسته‌ترین، باتجربه‌ترین و خلاق‌ترین کارگردانان بریتانیایی و بنیان‌گذار تئاتر «همستد»، در این اثر خود تاریخچه‌ی تئاتر تجربی را از ریشه‌های نخستین آن تا دوران معاصر بررسی می‌کند. او با نگاهی تحلیلی و دقیق، مسیر شکل‌گیری و تحول این شاخه از هنر را از خلال اندیشه‌ها و آثار چهره‌های کلیدی همچون استانیسلاوسکی، میرهولد، کریگ، آپیا، کوپو و آرتو دنبال کرده است. روز-ایوانز سپس به راه و روش کارگردانان تأثیرگذار سبک تجربی مانند پیسکاتور، برشت و گروتوفسکی می‌پردازد و در ادامه تا تازه‌ترین تجربه‌های نمایشی، از جمله اجرای باشکوه «مهابهاراتا» اثر پیتر بروک، پیش می‌رود. این کتاب نسخه‌ای تازه، بازنگری‌شده و گسترش‌یافته از اثری پرفروش و پرکاربرد است که در میان پژوهشگران و علاقه‌مندان تئاتر تجربی جایگاهی ویژه دارد. جیمز روز-ایوانز در بخشی از نوشته‌های خود تأکید می‌کند: «من باور دارم هر کسی که در عرصه‌ی تئاتر فعالیت می‌کند، وظیفه دارد آنچه را در دیگر شاخه‌های هنری می‌گذرد بداند و درک کند، زیرا ما از یکدیگر و از تجربه‌های گذشتگان درس‌های فراوانی برای آموختن داریم.» در مقدمه‌ی کتاب «تئاتر تجربی» نیز آمده است: «تصور آنتونن آرتو از تئاتر بی‌کلام، پیش از هر چیز، به‌واسطه‌ی نوآوران رقص مدرن – مانند مارتا گراهام – دگرگون شد؛ هنرمندی که شکلی کاملاً نو از تئاتر آفرید. آثار او که خودشان را “خط‌نگاره‌های قلب انسانی” می‌نامید، اغلب تماشاگرانش را دچار اضطراب می‌کرد. همان‌گونه که رابرت هوران در مجله‌ی “درگاه‌نامه‌ی رقص آمریکا” شماره‌ی بیست‌ویک اشاره کرده، اگر گاهی تماشاگران مارتا گراهام از تصویرپردازی‌های او حیرت‌زده می‌شدند، دلیلش آن بود که هنوز برای مقابله با واقعیت روان‌شناختی – که بنیان هنر او محسوب می‌شود – آمادگی نداشتند. آنان با نوعی تئاتر روبه‌رو بودند که به‌جای سرگرم کردن، از تماشاگر انتظار همراهی و درک عمیق‌تری داشت.»