کتاب شمس تبریزی اثر محمد علی موحد، انتشارات فرهنگ نشر نو

کتاب «شمس تبریزی» اثر دکتر محمدعلی موحد، اثری پژوهشی و ماندگار درباره زندگانی و اندیشه‌های یکی از بزرگ‌ترین عارفان و الهام‌بخش‌ترین شخصیت‌های تاریخ تصوف است. در حالی که «مولانا جلال‌الدین محمد بلخی» شهرتی جهانی یافته و نام او در سراسر جهان با شعر، عرفان و معنویت گره خورده است، جایگاه «شمس تبریزی» به عنوان سرچشمه الهام مولانا و دگرگون‌کننده نگاه او به عرفان و انسان، کمتر شناخته شده است. شمس تبریزی در شهر تبریز چشم به جهان گشود و از همان روزگار کودکی گرایش به سلوک معنوی داشت. او تحت هدایت استادی صوفی و پرشور پرورش یافت و در کنارش به تحصیلاتی گسترده در رشته‌های گوناگون دست زد. شمس شخصیتی پرتکاپو و جست‌وجوگر بود؛ همواره از شهری به شهری دیگر سفر می‌کرد و در پی یافتن همدمی معنوی می‌گشت که با جان و روح او همراه شود. در عین حال، دانش عمیق خود را پنهان می‌داشت و برای گذران زندگی، خود را به صورت یک فروشنده دوره‌گرد معرفی می‌کرد. او با زنبیل‌بافی و آموزش به کودکان امرار معاش داشت و برخلاف بازرگانان که در کاروانسراها اقامت می‌کردند، ترجیح می‌داد در خانقاه‌ها و اقامتگاه‌های صوفیانه زندگی کند. در سال‌های پایانی عمر، آشنایی او با مولانا سرنوشت هر دو را دگرگون ساخت. شمس تبریزی همان همدم روحانی‌ای بود که مولانا سال‌ها در جست‌وجویش بود. او با حضور پرشور خود دریچه‌ای تازه به سوی حقیقت گشود و نگاه مولانا به تصوف و راه رسیدن به عظمت الهی را تغییر داد. شمس به مولانا می‌آموخت که عرفان تنها از طریق مطالعه کتاب‌ها به دست نمی‌آید، بلکه باید در مسیر آن گام برداشت و با عمل و تجربه زیسته، حقیقت را دریافت. همین آموزه‌ها مولانا را به تحولی عمیق رساند. با این حال، نزدیکی بی‌حد مولانا به شمس تبریزی باعث دشمنی و حسادت یاران و اطرافیان مولانا شد. اما عشق و ارادت مولانا به شمس چنان ژرف بود که دیوان بزرگ و نامدار خود را به نام «دیوان شمس تبریزی» مزین کرد؛ اثری که نام شمس را تا ابد درخشان نگاه داشت. محمدعلی موحد در کتاب «شمس تبریزی» نه‌تنها زندگی این عارف ایرانی را با دقت روایت می‌کند، بلکه به بررسی تأثیر عمیق او بر شخصیت، اندیشه و آثار مولانا نیز می‌پردازد. این اثر، دریچه‌ای ارزشمند برای شناخت پیوند میان دو چهره بزرگ تاریخ عرفان، یعنی مولانا و شمس تبریزی، به شمار می‌آید.