کتاب نخستین رویارویی‌های اندیشه‌گران ایران اثر عبدالهادی حائری، انتشارات امیرکبیر

کتاب حاضر اثری ارزشمند از دکتر عبدالهادی حائری است که به بررسی «نخستین رویارویی‌های اندیشه‌گران ایران با دو رویه تمدن بورژوازی غرب» می‌پردازد. این پژوهش تاریخی از نظر موضوع بدیع و اصیل بوده و هم در شیوه تحقیق، هم در روش تألیف و هم در سبک نگارش و رویکرد تاریخی، الگویی شاخص به شمار می‌آید. به همین دلیل، استفاده از این اثر چه برای تدریس تاریخ ایران از دوره صفویه و چه برای مطالعه آزاد، بسیار سودمند و روشنگر است. اهمیت این کتاب در آن است که در حوزه‌ی یادشده، کمتر اثری با چنین انسجام علمی و محتوایی دانشگاهی به نگارش درآمده است. از این رو «نخستین رویارویی‌های اندیشه‌گران ایران با دو رویه تمدن بورژوازی غرب» جایگاهی ویژه در میان پژوهش‌های تاریخی و فکری ایران دارد. دکتر حائری در این جلد بر آن است که پس از دوران روشنگری اروپا، به‌ویژه در آغاز قرن نوزدهم، جهان با فرهنگ نوپدید بورژوازی غرب رویاروی شد؛ فرهنگی که دو رویکرد فعال، قدرتمند و تهاجمی را در خود جای داده بود. وی تلاش می‌کند نشان دهد که ایران چگونه با این دو چهره تمدن غرب مواجه شد و اندیشه‌گران و اصلاح‌طلبان ایرانی چه دیدگاه‌ها و واکنش‌هایی در برابر این جریان ارائه کردند. ساختار کتاب نیز منطقی و پیوسته سامان یافته است. نویسنده در بخش آغازین، مروری اجمالی بر مسیرهای تاریخی شکل‌گیری و گسترش تمدن بورژوازی غرب دارد. سپس در بخش دوم، ورود ایران به عرصه مواجهه با غرب را واکاوی می‌کند. در این بخش، تقابل ایران با سیاست‌های استعماری بورژوازی اروپا، از عصر صفویه تا قرون دوازدهم تا هجدهم هجری، بررسی و تحلیل می‌شود. حائری در این تحلیل‌ها، با دقت به اندیشه‌های متفکران و اصلاح‌گران ایرانی پرداخته و نخستین واکنش‌ها و نقدهای آنان را در برابر تمدن غرب بر پایه منابع تاریخی و اندیشه‌ای دنبال می‌کند. این اثر با چنین رویکردی نه تنها منبعی ارزشمند برای تاریخ‌پژوهان به شمار می‌رود، بلکه به‌عنوان متنی بنیادین برای شناخت نخستین مواجهه‌های فکری ایران با تمدن بورژوازی غرب اهمیت ویژه‌ای دارد.