کتاب درآمدی به اسطوره‌شناسی عصبی-تکاملی اثر عبدالرضا ناصر مقدسی، انتشارات کرگدن

فرضیه‌های گوناگونی درباره خاستگاه اساطیر مطرح شده است. پژوهشگران در حوزه‌هایی چون تاریخ، باستان‌شناسی، زبان‌شناسی و مردم‌شناسی، هر یک با رویکردهای متفاوت، کوشیده‌اند چگونگی پیدایش اسطوره‌ها، کارکرد آن‌ها، شکل‌گیری و همچنین تغییرات معنایی و کارکردی اساطیر در طول تاریخ بشر را توضیح دهند. یکی از تازه‌ترین دیدگاه‌ها در این زمینه، رویکرد میان‌رشته‌ای «اسطوره‌شناسی عصبی – تکاملی» است. همان‌گونه که از نام آن پیداست، این حوزه نوین با پیوند سه رشته اسطوره‌شناسی، عصب‌شناسی و مطالعات تکاملی شکل گرفته و تلاش می‌کند با بهره‌گیری از دستاوردها، ابزارها و مفاهیم علمی در علوم اعصاب و نظریه‌های تکامل، به تبیین پدیده‌های اسطوره‌ای بپردازد. کتاب «درآمدی به اسطوره‌شناسی عصبی – تکاملی» نوشته دکتر عبدالرضا ناصر مقدسی، متخصص مغز و اعصاب، نمونه‌ای برجسته در این زمینه است. او که فراتر از تخصص پزشکی خود به مباحث میان‌رشته‌ای علاقه‌مند است، در اثر اخیرش کوشیده است این نگرش نوین به اسطوره‌ها را معرفی کند. این کتاب در سیصد صفحه توسط نشر کرگدن منتشر شده و به‌عنوان اثری جامع در معرفی این شاخه پژوهشی نوشناخته مطرح است. ناصر مقدسی کتاب را با نخستین اسطوره ایرانی، یعنی کیومرث، آغاز می‌کند؛ شخصیتی که در متون پهلوی به «گیومرتن» نیز شناخته می‌شود. در متن کهن «بندهش» یا «آفرینش آغازین» ـ اثری متعلق به سده سوم هجری درباره اساطیر ایران باستان ـ کیومرث به‌عنوان موجودی شگفت و متفاوت از انسان توصیف شده است. به گفته کریستین‌سن، این موجود در حقیقت نوعی غول نخستین بوده است. توصیف‌ها نشان می‌دهد که طول و عرض پیکر او برابر بوده و شکلی مربع‌گونه داشته است. این ویژگی خاص ممکن است برای یک اسطوره‌شناس ادبی چندان معنادار به نظر نرسد؛ اما در چارچوب اسطوره‌شناسی عصبی – تکاملی، برداشتی روشن و دقیق از آن به دست می‌آید. عبدالرضا ناصر مقدسی در کتاب «درآمدی به اسطوره‌شناسی عصبی – تکاملی» به تبیین این معانی پرداخته و نشان داده است که چگونه می‌توان با نگاهی علمی و میان‌رشته‌ای، مفهوم اساطیر کهن را از چشم‌اندازی تازه بازخوانی کرد.