کتاب دانشگاه‌های اروپایی اثر رابرت د اندرسون، ترجمه محمدرضا خواجه پور، انتشارات کرگدن

از دهه‌ ۱۹۷۰، «تاریخ دانشگاه‌ها» به عنوان یک حوزه علمی مهم شناخته شده است، اما تلاش‌های اندکی برای معرفی و ارائه آن به مخاطبان گسترده‌تر صورت گرفته است. رابرت اندرسون در این کتاب گزارشی جامع و معتبر از روند توسعه دانشگاه‌های اروپایی در قرن نوزدهم «طولانی» ارائه می‌دهد. نقش حاکمان اصلاح‌گر عصر روشنگری، مدل «هومبولتی» دانشگاه که در آلمان شکل گرفت، و همچنین نظام متمرکز ناپلئونی، همگی در شکل‌گیری الگویی پیچیده سهم داشتند؛ الگویی که همزمان با گسترش ملی‌گرایی در قالب نظام‌های ملی متمایز بازتاب یافت. در حالی که دانشگاه‌ها ریشه در سنت‌های «اروپایی» داشتند، در عین حال نقشی اساسی در شکل‌دهی به نخبگان ملی و پرورش آگاهی ملی ایفا کردند. اندرسون در این اثر فصولی مجزا به بررسی نظام‌های دانشگاهی آلمان، فرانسه، بریتانیا (که کمتر از آنچه معمولاً تصور می‌شود، استثنایی تلقی می‌گردد)، ایتالیا و اسپانیا، روسیه و نیز امپراتوری هابسبورگ اختصاص داده است. این فصل‌ها با مباحثی گسترده‌تر گره خورده‌اند؛ از جمله جایگاه ماندگار مسائل دینی در دانشگاه‌ها با وجود گسترش روند سکولاریزاسیون، مشارکت فعال استادان و دانشجویان در جریان‌های سیاسی پیش و پس از سال ۱۸۴۸، رشد ایده‌آل پژوهش و توسعه مفهوم «آزادی دانشگاهی». همچنین مباحثی چون جامعه‌شناسی حضور در دانشگاه‌ها، جایگاه زنان در آموزش عالی، و نقش جوامع دانشجویی در تحولات فرهنگی و سیاسی به‌طور تحلیلی بررسی شده‌اند. استدلال محوری اندرسون این است که دانشگاه «مدرن» در دهه‌های ۱۸۷۰ و ۱۸۸۰ تثبیت شد. با این حال، تا سال ۱۹۱۴ این آرمان‌ها زیر فشار تخصص‌های آکادمیک، نیاز مالی رو‌به‌افزایش برای تحقیقات علمی و ظهور ملی‌گرایی خشونت‌آمیز همراه با موج یهودستیزی قرار گرفتند؛ با وجود این، دانشگاه لیبرال همچنان توانست منطق و قدرت خود را حفظ کند. این مطالعه را نباید صرفاً گزارشی مختصر از تاریخ آموزش دانست؛ بلکه کتابی است که برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم جذابیتی ویژه دارد. افزون بر این، وجود کتابشناسی گسترده و چندزبانه، آن را به منبعی ارزشمند برای مطالعه تطبیقی و پژوهش‌های دانشگاهی بدل کرده است.