کتاب ذهن روسی در نظام شوروی اثر آیزایا برلین، ترجمه رضا رضایی، انتشارات ماهی

پاسخ ایزایا برلین به اتحاد جماهیر شوروی، هم از بُعد شخصیتی و هم از منظر فکری، نقش مهمی در شکل‌گیری هویت او ایفا کرد. برلین در سال ۱۹۰۹ در شهر ریگا، به‌عنوان یک شهروند روسی متولد شد. او از کودکی به زبان روسی سخن می‌گفت و در سن پترزبورگ شاهد دو انقلاب سال ۱۹۱۷ بود. برلین در سال ۱۹۲۱ به غرب مهاجرت کرد و این تجربه‌های عمیق و سازنده در سال‌های نخست زندگی، بعدها الهام‌بخش نوشته‌ها و دفاع سرسختانه‌اش از آزادی سیاسی و همچنین پژوهش‌های او درباره اندیشمندان روسی پیش از دوران شوروی شد. نوشته‌های ایزایا برلین درباره اتحاد جماهیر شوروی سابق تاکنون به‌طور کامل گردآوری نشده بود. این مجموعه شامل نمونه‌های مهمی است؛ از جمله گزارش‌های او درباره دیدارهایش با نویسندگان روسی اندکی پس از جنگ جهانی دوم، یادداشت مشهور سال ۱۹۴۵ که در وزارت امور خارجه بریتانیا درباره وضعیت هنر در دوران استالین تهیه شد، تحلیل انتقادی او از «دیالکتیک مصنوعی» دستکاری‌شده در نظام فکری استالین، پرتره‌های دقیق از اوسیپ ماندلشتام و بوریس پاسترناک، و نیز ارزیابی جامع از فرهنگ روسیه شوروی که بر پایه سفر وی در سال ۱۹۵۶ نگاشته شد. این کتاب شامل مقالاتی است که پیش‌تر هرگز منتشر نشده بودند و همچنین نوشته‌هایی که به‌دلیل حفظ امنیت بستگان برلین در روسیه، با نام‌های مستعار در دسترس قرار گرفته و کمتر شناخته شده‌اند. مطالب کتاب در سال ۲۰۰۳ در سمیناری در دانشگاه آکسفورد با همکاری مؤسسه بروکینگز بررسی شد. هنری هاردی، ویراستار آثار برلین، وظیفه آماده‌سازی این مقالات برای انتشار را بر عهده داشت و در این مجموعه تاریخچه گردآوری آنها را توضیح داده است. استروب تالبوت، متخصص برجسته مسائل اتحاد جماهیر شوروی، در پیشگفتار کتاب، مقالات برلین را در پیوند با دیگر آثار او تحلیل می‌کند و نشان می‌دهد که چرا نوشته‌های وی درباره «ذهن روسی در نظام شوروی» در میان آثار گسترده او جایگاه ویژه دارد. این اثر نه‌تنها برای سیاست‌گذاران و پژوهشگران علوم سیاسی، بلکه برای دانشجویان و علاقه‌مندان به تاریخ و سیاست روسیه در گذشته، حال و آینده، منبعی ارزشمند به شمار می‌رود.