کتاب مامور مخفی اثر جوزف کنراد، ترجمه سهیل سمی، انتشارات برج

نوابغ ادبی نشانه‌هایی یگانه و ماندگار دارند که تنها پس از عمری زیستن، اندیشیدن و نوشتن آشکار می‌شود. نمونه‌ی روشن آن جوزف کنراد است؛ نویسنده‌ای که با نگاهی بین‌ژانری و سبکی التقاطی، آثارش چنان متنوع و درخشان‌اند که می‌توان در آن‌ها مجموعه‌ای کامل از داستان‌های عاشقانه، جنایی، تریلرهای سیاسی و قصه‌های تاریخی را یافت. ویژگی حیرت‌انگیز آثارش این است که حتی پیش از آن‌که خواننده بداند نویسنده کیست، تنها پس از چند سطر می‌تواند با قطعیت دریابد: این نوشته‌ای از کنراد است. از «لرد جیم» و «فریای هفت‌جزیره» گرفته تا «دل تاریکی» و «مأمور مخفی»، گستره‌ی قصه‌پردازی او بسیار وسیع است؛ امری که برای نویسنده‌ای جهان‌دیده، که هم دریا را آزموده و هم خشکی را، چندان عجیب به نظر نمی‌رسد. بااین‌حال یک مضمون ثابت و بنیادین همواره در آثار کنراد حضور دارد: توجه به سیاست‌ورزی‌ای که بر پایه‌ی آشوب سازمان‌یافته، خشونت مرگبار و غارت سیستماتیک بنا شده است. همین الگوی سیاست‌ورزی بود که بعدها چهره‌ای عریان در فاشیسم اروپایی یافت و سپس کم‌کم به سراسر جهان سرایت کرد. کتاب «مأمور مخفی» از تکان‌دهنده‌ترین روایت‌های کنراد در همین بستر است؛ رمانی که با ترسیم زندگی و نقش آدولف ورلوک به‌عنوان مهره‌ای پرورده در دستگاه قدرت، نشان می‌دهد چگونه سرکوب و ترور به ابزاری عادی برای اجرای سیاست بدل می‌شوند. ورلوک، در داستان، مأموریتی دارد که چیزی جز پیشبرد عمدی تخریب و ارعاب نیست؛ سیاستی که هدف نهایی آن خاموش‌کردن صدای اعتراض و مقاومت است. «مأمور مخفی» روایتی نمادین از همان انفجارها و خشونت‌هایی است که قدرت‌های توتالیتر و پساتوتالیتر طی دهه‌ها در پیاده‌سازی‌شان ثابت‌قدم بوده‌اند. کنراد در این رمان سترگ و حالا کلاسیک، نه‌تنها پرده از سیاست هراس‌آفرین برمی‌دارد، بلکه با نگاهی ژرف به لایه‌های روانی و فکری انسان‌ها، ما را وامی‌دارد تا درباره‌ی اخلاق سیاسی، مسئولیت فردی و مناسبات اجتماعی از نو بیندیشیم. این رمان، هم سندی از تاریخ سیاست مدرن است و هم بازتابی از پرسش‌های اخلاقی همیشگی بشر.