کتاب خسرو پرویز و روم اثر جیمز هاوارد جانستن، ترجمه خشایار بهاری، انتشارات فرزان روز

نوشتن این کتاب که به بررسی و شرح آخرین جنگ بزرگ جهان باستان می‌پردازد، ۲۷ سال به طول انجامید؛ زمانی تقریبا برابر با مدت‌ جنگی که موضوع اصلی کتاب است. در این دوران، هاورد جانستون از دانشگاه بازنشسته شده بود. او می‌گوید: برای نگارش کتاب، سرفصل‌هایی در یازده فصل تعیین کردم که هر کدام به زیر‌فصل‌هایی تقسیم شده‌اند، اما در حقیقت این اثر حاصل بیش از ۴۰ سال پژوهش و کار مداوم من است. آخرین و بزرگ‌ترین جنگ جهان باستان در اوایل قرن هفتم میلادی رخ داد. آغاز این نبرد به تابستان سال ۶۰۳ بازمی‌گردد؛ زمانی که سپاهیان ایرانی، با بهره‌برداری از براندازی خشونت‌بار امپراتور در کنستانتینپل، حمله‌ای هماهنگ به مرزهای امپراتوری روم ترتیب دادند. این جنگ طولانی پس از ۲۵ سال در پی ضدحمله‌ای جسورانه و تقریباً بی‌نقص از سوی رومیان به قلب سرزمین‌های ایرانی در میان‌رودان به پایان رسید. نتیجه این شرایط، طغیانی بدون خونریزی علیه خسرو دوم پرویز بود؛ پادشاهی که تا سال ۶۲۶ دستاوردهایی بزرگ‌تر از نیاکان خود به دست آورده بود. با این حال، در نهایت پس از دو سال مذاکره دشوار و پیچیده، رومیان در سال ۶۳۰ میلادی توانستند با یکی از سه حکومت‌گذار هم‌زمانِ حاکم بر ایران، صلحی پایدار برقرار کنند. این روایت تاریخی نه‌تنها یکی از طولانی‌ترین و مهم‌ترین جنگ‌های جهان باستان را بازگو می‌کند، بلکه نشان می‌دهد چگونه تحولات سیاسی، نظامی و دیپلماسی سرنوشت دو امپراتوری بزرگ، ایران و روم، را در آغاز قرن هفتم میلادی رقم زد.