کتاب کلاس تشریح دکتر تولپ اثر نینا سیگل، ترجمه علی جمالی پور، انتشارات خوب

هنر در سده‌ی هفدهم صحنه‌ی ظهور شورشگرانی بود که پیش‌تر همانندی نداشتند؛ هنرمندانی چون بارومینی، برنینی، روبنس و رامبرانت، دیگر آن مومنان سنتی گذشته نبودند و بی‌پروا شدّت‌های ذهنی و میل‌ورزی خود را بر بستر آثارشان آشکار می‌کردند. دوران باروک نقطه‌ی عطفی در تاریخ هنر شد؛ دوره‌ای که با بدعت‌های بنیادین خود، تاریخ را به دو نیمه تقسیم کرد و الزام پیروی از سبک‌های کهن و ریشه‌دار هلنی را بی‌اعتبار ساخت. در این میان، نمونه‌ی رامبرانت چنان یگانه و تأثیرگذار است که می‌توان گفت نورپردازی تئاتری و میزانسن سینمایی، و حتی فاصله‌گذاری برشتی، بیش از هر منبع دیگری در آثار او ریشه دارد. از همین‌رو، هنگامی که نویسنده‌ای به سراغ او می‌رود، شوق خواندن روایتی تازه و بدیع نیز ناگزیر در دل خواننده برمی‌انگیزد. کتاب «کلاس تشریح دکتر تولپ» روایتی چندصدایی و پلی‌فونیک از جهان درونی و بیرونی شاهکاری است که رامبرانت جوان در آغاز راه نقاشی خود خلق کرده است. شگفتی بزرگ داستان آن‌جاست که می‌دانیم مردی محکوم به اعدام قرار است در برابر دیدگان پزشکان و شاگردانشان ـ و در حضور نقاشی که مأمور ثبت لحظه‌هاست ـ تشریح شود. افزون بر این، حضور معشوق محکوم نیز به‌عنوان یکی از راویان روند «شرحه‌شرحه شدن» او، بُعدی تکان‌دهنده و تراژیک به روایت می‌بخشد. در این صحنه، دکارت فیلسوف برای شناخت روح انسانی آمده است، پزشکان برای کشف راز رگ و گوشت و استخوان، و نقاش جوان وظیفه‌ی ثبت و ضبط عظمت آن لحظه را بر عهده دارد. شاید به همین دلیل است که حضور او از همه‌ی حاضران پررنگ‌تر به‌نظر می‌رسد؛ چراکه اگر نگاه رامبرانت نبود، حتی رمان «کلاس تشریح دکتر تولپ» نیز هرگز به این شکل نوشته نمی‌شد. بازنگری در نقاشی، تأمل در حالات چهره‌ها، فرم دست‌ها، جهت نگاه‌ها و ظرایف نور و سایه، ما را به لایه‌های پنهان روایت نینا سیگل می‌برد؛ روایتی هولناک و درعین‌حال سرشار از اعجاب که خواندنش تجربه‌ای متفاوت از مواجهه با تاریخ، هنر و ادبیات را به همراه دارد.