کتاب شکوه ون‌گوگ اثر ناتالی هینیک، ترجمه حسن خیاطی، انتشارات نشر نی

ون‌گوگ بیش از آن‌که صرفاً نماینده یک گرایش هنری باشد، تجسم الگویی نو از هنرمند به شمار می‌آید. از زمان او به بعد، نگرش عمومی به آفرینش هنری دگرگون شد و نگاه تازه‌ای به مفهوم هنرمند و اثر هنری شکل گرفت. این شخصیت یگانه درست در همان جامعه‌ای مطرح شد که پیش‌تر او را سرکوب کرده بود، جامعه‌ای که در ادامه شیفته‌اش شد و خود نیز در اثر این دگرگونی، تغییر یافت. کتاب حاضر پرسشی اساسی را دنبال می‌کند: ون‌گوگ چگونه به مرتبه‌ای قدیس‌گونه رسید؟ ناتالی انیک، پژوهشگر برجسته در حوزه جامعه‌شناسی هنر، این فرایند را در شش مرحله تحلیل می‌کند. به روایت او، آثار ون‌گوگ به معما، زندگی‌اش به افسانه و سرنوشتش به رسوایی بدل شد. نقاشی‌ها به فروش گذاشته شدند، به نمایش درآمدند و مکان‌هایی که هنرمند در آن‌ها حضور یافته یا اشیایی که لمس کرده بود، به یادگاری ارزشمند و پرمعنا تبدیل شدند. ون‌گوگ تنها متعلق به تاریخ هنر و نقد هنری نیست؛ حوزه‌ای که هدفش تبیین و برساخت عظمت هنری است. او به همان اندازه به تاریخ دین نیز تعلق دارد، جایی که مفهوم ایثار و برساخت عظمت قدسی بررسی می‌شود. روایت زندگی‌اش به سنت زندگی‌نامه‌نویسی و قدیس‌نگاری پیوند می‌خورد، سنتی که به کاوش در نظام تحسین، قهرمان‌سازی و الگوسازی فرهنگی می‌پردازد. افزون بر این، جایگاه ون‌گوگ با روان‌پزشکی، روان‌شناسی و انسان‌شناسی نیز ارتباط دارد؛ حوزه‌هایی که بر موضوع انحراف، فردیت و یکتایی تأکید می‌کنند. از سوی دیگر، ون‌گوگ در حوزه اقتصاد نیز معنا می‌یابد؛ اقتصادی که فرآیند پولی‌سازی ارزش‌های هنری و سرمایه نمادین آثار را بررسی می‌کند. و در نهایت، جامعه‌شناسی دین نیز به این موضوع متصل می‌شود، زیرا این دانش به تحلیل منزلت یادگاری‌ها، مفهوم زیارت و آیین‌های کفاره و تاوان می‌پردازد. بدین‌ترتیب، ون‌گوگ نه‌تنها در تاریخ هنر، بلکه در لایه‌های گوناگون فرهنگ، دین، علم و جامعه بازتابی ژرف و چندوجهی یافته است.