کتاب دفتر ایام اثر عبدالحسین زرین کوب، انتشارات علمی

کتاب «دفتر ایام» اثر عبدالحسین زرین‌کوب، مجموعه‌ای ارزشمند از مقاله‌ها، گفتارها، اندیشه‌ها و تأملات اوست. عبدالحسین زرین‌کوب، ادیب، تاریخ‌نگار، منتقد ادبی، نویسنده و مترجم برجسته ایران معاصر به شمار می‌رود. آثار وی از منابع اصلی در حوزه مطالعات تصوف و مولوی‌شناسی محسوب می‌شوند و جایگاهی مهم در پژوهش‌های ادبی و تاریخی دارند. زرین‌کوب در مقام یکی از بزرگ‌ترین تاریخ‌نگاران ایران، کتاب‌های متعددی در زمینه تاریخ ایران و تاریخ اسلام نگاشته است. زبان ادبی و روایت حماسی او در بیان رویدادهای تاریخی، سبب شده این آثار در میان ایرانیان با استقبال گسترده و فروش بالا روبه‌رو شوند. زرین‌کوب بیش از چهار دهه در دانشگاه تهران به تدریس ادبیات فارسی، تاریخ اسلام و تاریخ ایران پرداخت. پس از انقلاب، همکاری گسترده‌ای با مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی داشت و در این مسیر حدود ۶۵۰۰ کتاب و مجله را به این مرکز اهداء کرد. از جمله آثار برجسته او می‌توان به کتاب «تاریخ ایران بعد از اسلام» (۱۳۴۳) و دو کتاب «بامداد اسلام» و «کارنامه اسلام» (۱۳۴۸) اشاره کرد. او در «بامداد اسلام» تاریخ اسلام را از آغاز تا پایان حکومت اموی بررسی کرده است. در کتاب «تاریخ ایران بعد از اسلام» نیز یک فصل کامل به معرفی و نقد منابع تاریخی اسلام اختصاص دارد. با این حال، انتشار این اثر با مشکل مواجه شد؛ جلد دوم و همچنین فصل پایانی جلد اول آن به دستور ساواک توقیف شدند و تنها جلد اول به صورت ناقص به چاپ رسید. فصل پایانی جلد اول، که بعدها در کتاب «دفتر ایام» منتشر شد، نوشتاری انتقادی با لحنی تند علیه نظام پادشاهی است. زرین‌کوب در این بخش پادشاهان جهان را محکوم می‌کند که همواره جنگ و خون‌ریزی بر جای گذاشته‌اند و در عین حال اشاراتی نیز به حکومت اسلامی دارد. به گفته او، جلد دوم این کتاب به‌طور کامل توسط ساواک نابود شد و هرگز به دست مخاطبان نرسید. سال‌ها پس از انقلاب، زرین‌کوب کتاب «تاریخ مردم ایران» را در دو جلد منتشر کرد. او در جلد دوم این اثر، بخشی از مباحث جلد دوم «تاریخ ایران بعد از اسلام» را بازآفرینی و تکمیل کرد تا خلأ آن کتاب از میان برود. «تاریخ مردم ایران» در کنار «دفتر ایام» و دیگر آثار جاودانه‌اش، امروز از منابع معتبر و تأثیرگذار در مطالعات تاریخی و ادبی ایران به شمار می‌رود.