کتاب ایستا و پویا اثر آدونیس، ترجمه احسان موسوی خلخالی، انتشارات برج

کتاب «الثابت و المتحوّل»، رساله دکتری «أدونیس» (علی احمد سعید)، شاعر، متفکّر، پژوهشگر و نظریه‌پرداز برجسته دنیای عرب (۱۳۰۹ش/۱۹۳۰م) است. این اثر مهم در چهار جلد با عناوین «الأصول»، «تأصیل اصول»، «صدمة الحداثه و سلطة الموروث الشعری» و «صدمة الحداثه و سلطة الموروث الدینی» منتشر شده است. متن حاضر دربرگیرندۀ مجموع این چهار جلد است. آدونیس در این کتاب کوشیده است سیر شکل‌گیری، بالندگی و گسترش جریان تجدّد را که در پیوند با سنّت و در کنار آن به‌صورت آشکار و پنهان رشد کرده، دنبال کند. او با نگاهی تحلیلی توانسته تاریخ دین، سیاست و ادبیات عرب را از آغاز شکل‌گیری تا دوران معاصر تبیین نماید. در بخش نخست پژوهش، آدونیس به بررسی جنبش‌های دینی و فقهی می‌پردازد؛ سپس در ادامه جنبش‌های انقلابی و سیاسی اثرگذار و تاریخ‌ساز را شرح می‌دهد. پس از آن به تحلیل جنبش‌های زبانی و نقش آن‌ها در تحول فرهنگ عربی می‌پردازد. او تأکید می‌کند که نسبت «سنّت و تجدّد» پیش از هر چیز در بستر دین پدید می‌آید، سپس در عرصه سیاست جلوه‌گر می‌شود و سرانجام در قلمرو ادبیات به‌صورت عینی و ملموس تجلی پیدا می‌کند. کتاب «الثابت و المتحوّل» به‌عنوان یک منبع پژوهشی ارزشمند، مسیر تاریخی سنت تا نوگرایی را تبیین کرده و نشان می‌دهد که چگونه ریشه‌های فکری و فرهنگی جوامع عربی در حوزه‌های دین، سیاست و ادبیات، زمینه‌ساز شکل‌گیری جریان مدرنیته در جهان عرب شده است.