کتاب تاریخ اجتماعی سینمای ایران اثر حمید نفیسی، ترجمه محمد شهبا، انتشارات مینوی خرد

ورود نخستین دوربین فیلم‌برداری به ایران در سال ۱۲۷۹ و ساخت اولین فیلم سینمایی ایرانی با عنوان «آبی و رابی» به کارگردانی اوانس اوگانیانس، نقطه‌ی آغاز تاریخ سینمای ایران به‌شمار می‌آید. تنها سه دهه پس از آن، این هنر نوپا تحت‌تأثیر عوامل مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی دگرگونی‌های گسترده‌ای را تجربه کرده و هم‌زمان نقشی مؤثر در تحولات اجتماعی و سیاسی این سرزمین ایفا نموده است. از همین رو، بررسی تاریخ سینمای ایران تنها به فرم، تکنیک و جنبه‌های سمعی و بصری محدود نمی‌شود، بلکه اهمیت اصلی آن در ارتباط متقابل با جامعه ایرانی نهفته است؛ سینما هم بازتاب‌دهنده اوضاع و شرایط تاریخی است و هم می‌تواند محرک تغییرات اجتماعی باشد. این ویژگی سبب شده است که مطالعه تاریخ سینما نه‌تنها برای پژوهشگران و علاقه‌مندان هنر هفتم، بلکه برای تمامی محققان تاریخ معاصر ایران ضرورتی انکارناپذیر باشد. در این حوزه، کتاب «تاریخ اجتماعی سینمای ایران» نوشته‌ی حمید نفیسی، مورخ و منتقد برجسته سینما، و ترجمه‌ی محمد شهبا، جایگاهی ممتاز و مرجع دارد. این اثر یکی از جامع‌ترین و دقیق‌ترین پژوهش‌های انجام‌شده درباره سینمای ایران است که تاریخ آن را از آغاز شکل‌گیری تا دوران معاصر با نگاهی انتقادی و تحلیلی روایت می‌کند. نفیسی در این کتاب فیلم‌ها را در بستر شرایط اجتماعی و سیاسی تبیین کرده و با چنین رویکردی از دوران منتهی به انقلاب مشروطه آغاز کرده و تحلیل خود را تا سال‌های پس از انقلاب اسلامی ادامه می‌دهد. او در خلال این پژوهش، پرسش‌های بنیادینی درباره‌ی مدرنیته، جهانی‌شدن، اسلام و فمینیسم را طرح و بررسی می‌کند. کتاب نفیسی نه‌تنها فراز و فرودهای یک سده سینمای ایران را به‌صورت یکپارچه بازگو می‌نماید، بلکه دستاوردهای فنی، شیوه‌های متنوع روایتگری و نیز تأثیر عمیق اجتماعی و سیاسی این هنر بر هویت ملی ایرانی را با نگاهی ژرف به نمایش می‌گذارد. به‌طور کلی، کتاب «تاریخ اجتماعی سینمای ایران» راهنمایی ارزشمند برای اندیشیدن به نقش سینما در تعامل با جامعه است. این اثر نشان می‌دهد که خلاقیت سینمایی و بیان هنری فیلم جدایی‌ناپذیر از زمینه‌های اجتماعی و تاریخی آن است. مطالعه‌ی این کتاب نه‌فقط برای سینمادوستان و علاقه‌مندان به تاریخ درخشان سینمای ایران، بلکه برای تمام کسانی که می‌خواهند رویدادهای سیاسی و اجتماعی تأثیرگذار بر تاریخ معاصر ایران را درک کنند، منبعی ضروری و بنیادی به‌شمار می‌آید.